بانه؛ استقرار و جابهجایی مکرر نیروهای نظامی در اماکن عمومی، تخلیه اجباری بیمارستان، انتقال مخفیانه و آزادی گزینشی زندانیان، در خلاء اطلاعرسانی و قطع اینترنت
۱۸ اسفند ۱۴۰۴؛ گزارش پیشرو نشاندهنده استفاده سیستماتیک از «سپر انسانی» و نظامیسازی فضاهای غیرنظامی توسط جمهوری اسلامی، در پی آغاز درگیریهای نظامی اخیر در شهرستان بانه است. در این جابهجاییهای گسترده، بیمارستان «صلاحالدین ایوبی» با اخراج کادر درمان به پایگاه نیروهای مسلح تبدیل شده و اماکن عمومی نظیر مساجد، سالنهای ورزشی، مراکز فرهنگی و ادبی به جایگاه استقرار تجهیزات جنگی و تردد مستمر نیروهای نظامی بدل گشتهاند؛ اقدامی که نقض صریح پروتکلهای الحاقی کنوانسیون ژنو در حفاظت از غیرنظامیان محسوب میشود. همزمان با این بنبست خبری، انتقال مخفیانه زندانیان سیاسی به سنندج، آزادی گزینشی تعدادی از زندانیان و ایجاد خلاء اطلاعاتی درباره سرنوشت بازداشتشدگان، نگرانیها را در فضای فقدان نظارت بینالمللی به اوج رسانده است؛ لذا مسئولیت حقوقی هرگونه فاجعه انسانی در این شرایط، مستقیما متوجه حکومت جمهوری اسلامی است.
وضعیت بیمارستانهای بانه؛
منبع کُردپا در این رابطه میگوید؛ شهرستان بانه دارای دو بیمارستان بزرگ به نامهای «صلاحالدین ایوبی» و «رازی» است. پیشتر شهروندان این شهرستان عمدتا برای دریافت خدمات درمانی به بیمارستان «صلاحالدین ایوبی» مراجعه میکردند و بیمارستان «رازی» بیشتر به نیروهای نظامی و گروههای خاص اختصاص داشته است.
بر اساس اطلاعات این منبع، بیمارستان «صلاحالدین ایوبی» به دلیل استقرار نیروهای نظامی عملا مجبور به تخلیه شده و بسیاری از پزشکان و پرستاران این مرکز درمانی محل کار خود را ترک کردهاند. در حال حاضر بیمارستان «رازی» تنها مرکز درمانی فعال برای پذیرش بیماران در این شهر محسوب میشود.
کُردپا اذعان میدارد که با وجود گزارشها درباره استقرار نیروهای نظامی در بیمارستان «صلاحالدین ایوبی» بانه، تاکنون هیچ اطلاعرسانی رسمی و شفافی درباره وضعیت این بیمارستان به شهروندان ارائه نشده است. در نتیجه این احتمال وجود دارد که بیماران همچنان برای دریافت خدمات درمانی به این مرکز مراجعه کنند یا کادر پزشکی، جراحان و کارکنان بیمارستان ناچار به رفتوآمد به آن باشند و حتی ممکن است بیمارانی هنوز در این مرکز حضور داشته باشند.
چنین وضعیتی میتواند مصداق بهخطر انداختن جان غیرنظامیان باشد؛ چرا که بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی، مراکز درمانی و کادر پزشکی باید در زمان درگیریهای مسلحانه از حفاظت ویژه برخوردار باشند و استفاده نظامی از این مراکز میتواند جان بیماران و کارکنان را در معرض خطر قرار دهد.
این منبع همچنین اذعان میدارد که تاکنون گزارشی از کشته شدن غیرنظامیان در این شهر منتشر نشده است.
وضعیت زندانیان و بازداشتشدگان؛
به گفته این منبع آگاه؛ تاکنون تعدادی از زندانیان و بازداشتشدگان شهر بانه(که تعداد آنها دقیقا مشخص نیست) طی روزهای گذشته به زندان مرکزی سنندج منتقل شدهاند. همچنین تاکنون شمار بیشتری از زندانیان جرائم عمومی نسبت به زندانیان سیاسی با تودیع وثیقه آزاد شدهاند؛ بهگونهای که بهطور مثال از هر ۲۰ زندانی، حدود ۶ تا ۷ نفر آزاد شدهاند.
برای آزادی تعدادی از زندانیان سیاسی نیز درخواست وثیقه ارائه شده است. با این حال، تاکنون هیچ سازوکار یا اطلاعرسانی مشخصی از سوی نهادهای حکومتی درباره وضعیت زندانیان و بازداشتشدگان اعلام نشده است؛ نه به خانوادههای آنان و نه در سطح اطلاعرسانی عمومی.
کُردپا اذعان میدارد، نبود اطلاعرسانی شفاف و انتشار اطلاعات پراکنده و ناکامل درباره وضعیت زندانیان، نگرانیهای جدی درباره سرنوشت آنان—بهویژه زندانیان سیاسی—ایجاد کرده است؛ زندانیانی که پیشتر با روند دادرسی ناعادلانه، پروندهسازی امنیتی، تحت شکنجه و فشار، محکوم به حبس شدهاند. این وضعیت همچنین باعث شده امکان مستندسازی دقیق درباره شرایط نگهداری و وضعیت جانی زندانیان سیاسی با دشواری روبهرو شود و این مصداق نقض حقوق بشر و حفاظت از جان شهروندان غیرنظامی است.
تاکتیک نیروهای نظامی جمهوری اسلامی با آغاز حملات نظامی به مراکز نظامی–حکومتی در بانه:
تغییر مداوم محل استقرار نیروها و تجهیزات نظامی؛
بر اساس اطلاعات این منبع، تاکتیک کنونی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در روزهای اخیر و پس از آغاز حملات به مراکز نظامی–حکومتی، تغییر مداوم محل استقرار و جابهجایی پیدرپی نیروها و تجهیزات نظامی در نقاط مختلف شهر است. این جابهجاییها از چند روز پیش آغاز شده و نیروهای نظامی بهصورت مستمر در حال رفتوآمد و تغییر مکان هستند.
به گفته این منبع، مکانهایی که برای استقرار انتخاب شدهاند عمدتا شامل فضاهای عمومی و مردمی است. از جمله این مکانها میتوان به سالنهای ورزشی، مراکز فرهنگی و ادبی، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره کشاورزی، انبارها، بیمارستانها، خوابگاهها، مساجد و دیگر اماکن عمومی اشاره کرد. با این حال، طی روزهای گذشته در برخی موارد به دلیل فشار و اعتراضات مردمی، نیروهای نظامی از جمله نیروهای انتظامی که در برخی مساجد مستقر شده بودند، مجبور شدهاند این مکانها را ترک کنند.
استقرار نیروها در منازل نیروهای بسیج و سپاه؛
یکی دیگر از تاکتیکهای مورد استفاده نیروهای نظامی برای تغییر مکان و استقرار، استفاده از منازل شخصی است. به گفته منبع آگاه کُردپا، به منازلی که متعلق به نیروهای بسیجی و نیروهای بومی سپاه موسوم به «جاش» هستند، دستور داده شده است که هر منزل بین ۱۵ تا ۲۰ نیروی نظامی را در خود مستقر کند. این نیروها در طول روز در حال رفتوآمد هستند و معمولا شبها در این منازل استراحت میکنند.
خروج فرماندهان ارشد از شهر؛
بر اساس این گزارش، از سوی دیگر نیروهای ارشد و بلندپایه در نهادهایی مانند وزارت اطلاعات، سپاه پاسداران و ارتش از شهر خارج شدهاند و در حال حاضر عمدتا کادرهای نظامی رده متوسط و سربازان وظیفه در داخل شهر بانه باقی ماندهاند.
تخلیه پایگاه «صالحآباد» سپاه در بانه؛
مقر سپاه «صالحآباد» بانه که در روزهای گذشته هدف حملات نظامی قرار گرفت، به عنوان بزرگترین پایگاه سپاه در این شهر شناخته میشود، که پیش حمله تخلیه شده بود. تجهیزات نظامی این پایگاه به شهر «کانیسور» در بخش «نشمیر» بانه منتقل شده و در یک زمین فوتسال سرپوشیده مستقر شدهاند. با این حال، بر اساس گفتههای منبع آگاه، نیروها و تجهیزات همچنان در حال جابهجایی و تغییر مکان هستند.
مراکز هدف قرار گرفته در حملات نظامی؛
بر اساس تصاویر و گزارشهای منتشر شده، تاکنون چندین مرکز نظامی و حکومتی در شهر بانه هدف حملات نظامی اسرائیل و آمریکا قرار گرفتهاند. از جمله این مراکز میتوان به «پادگان صالحآباد سپاه پاسداران»، «پایگاه سپاه ۱۵ خرداد»، «پادگان سپاه پاسداران (ستاد ناحیه) واقع در خیابان بلال حبشی»، «وزارت اطلاعات»، «ساختمان دادگستری»، «یکی از مقرهای سپاه پاسداران در مجاورت پل بانه» و همچنین «پایگاههای نظامی سپاه و ارتش در داخل شهر بانه و نقاط مرزی» اشاره کرد.
منبع آگاه کُردپا در پایان تأکید میکند که اغلب ارگانهای نظامی حکومت در این شهر تاکنون هدف حمله قرار گرفتهاند.
سازمان حقوق بشری کُردپا تأکید میکند که اقدامات صورتگرفته در بانه، نقض صریح قواعد بینالمللی است. مصادیق این نقض عبارتند از؛
۱. نقض اصل تفکیک: بر اساس ماده ۴۸ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو، طرفهای درگیر موظفاند همواره میان غیرنظامیان و نظامیان و همچنین میان اماکن غیرنظامی و اهداف نظامی تفکیک قائل شوند. استقرار نیرو در مساجد، سالنهای ورزشی و ادارات دولتی، این اماکن را به «هدف نظامی قانونی» تبدیل کرده و جان غیرنظامیان را به خطر میاندازد.
۲. استفاده از سپر انسانی: طبق ماده ۲۸ کنوانسیون چهارم ژنو و ماده ۱۲ پروتکل اول، استفاده از حضور غیرنظامیان برای مصون نگه داشتن نقاط یا مناطق خاص از عملیات نظامی (استقرار اماکن عمومی پرتردد) مطلقا ممنوع است. این اقدام حاکمیت، مصداق بارز استفاده از شهروندان به عنوان سپر انسانی برای حفاظت از کادرهای نظامی رده متوسط و تجهیزات است.
۳. نقض مصونیت مراکز درمانی: بیمارستانها و واحدهای مذهبی طبق ماده ۱۹ کنوانسیون چهارم ژنو دارای حفاظت ویژه هستند. تبدیل بیمارستان «صلاحالدین ایوبی» به پایگاه نظامی و اخراج کادر درمان، نه تنها دسترسی به حق سلامت را سلب کرده، بلکه به معنای لغو مصونیت این مرکز درمانی در زمان مخاصمات است.
۴. نقض حق حیات و امنیت جانی زندانیان: انتقال مخفیانه زندانیان در شرایط قطع اینترنت و نبود اطلاعرسانی به خانوادهها، نقض ماده ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) است. این «ناپدیدسازی کوتاهمدت» و ایجاد خلاء خبری، ریسک شکنجه و رفتارهای غیرانسانی را افزایش داده و مسئولیت مستقیم جان این افراد را بر عهده دولت قرار میدهد.
تصویر: نمایی از یکی از خیابانهای شهرستان بانه در آغازین روزهای حملات نظامی؛ دود ناشی از انفجارها در آسمان این شهر دیده میشود.
