گزارش ۶ ماه سرکوب ساختاری؛ بیش از ۱۴۳۰ مورد نقض فاحش حقوق بشر در کردستان
این گزارش مستند، خلاصهای جامع از ابعاد، الگوها و ابعاد ساختاری و آمار نقض سیستماتیک حقوق بشر علیه شهروندان کُرد در ایران طی ۶ ماهه نخست سال ۲۰۲۶ است که جزییات، هویت و مشخصات آنها توسط کُردپا به ثبت رسیده است. تمرکز اصلی این گزارش بر دوره حاد سرکوب پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ و تحلیل پیامدهای انسانی و مدنی جنگ اخیر است.
محدوده جغرافیایی این مستندسازی، استانهای کردستان، کرمانشاه، آذربایجان غربی، ایلام، خراسان شمالی و خراسان رضوی را در بر میگیرد و همزمان وضعیت شهروندان کُرد بازداشت یا کشتهشده در سایر شهرهای بزرگ ایران (نظیر تهران، کرج و مشهد) و قربانیان حملات موشکی-پهپادی فرامرزی در اقلیم کردستان عراق را پوشش میدهد.
کُردپا صراحتا تاکید میکند، به دلیل قطع گسترده اینترنت، اعمال لایههای شدید امنیتی، پنهانکاری مهندسیشده نهادهای اطلاعاتی و تهدید یا بازداشت خانوادههای قربانیان، ابعاد واقعی سرکوب و ماشین کشتار بسیار گستردهتر از ارقام زیر است. آمارهای ارائهشده در این ترازنامه، صرفا «موارد مطلقا احراز هویت شده» هستند و به عنوان آمار نهایی تلقی نمیشوند.
بازنمود جامعه آماری؛
در نیمه اول سال ۲۰۲۶، مجموعا ۱,۴۳۱ مورد مستقل از نقض حق حیات، سلب آزادی، شکنجه و پادگانی کردن فضا علیه شهروندان کُرد به ثبت رسیده است؛
- کشتار اعتراضات دی ۱۴۰۴: احراز هویت ۲۳۱ جانباخته کُرد (شامل ۱۵ زن و ۲۰ کودک)؛ کشته شدن هدفمند قربانیان با سلاح جنگی و ثبت مشخصات ۶۳ مجروح.
- ماشین مجازات اعدام (۱۵ ساله): اعدام ۳۰ کُرد( از جمله ۸ زندانی سیاسی که اعتراف اجباری ۶ تن بخش شد) از میان ۳۵۹ اعدام کل کشور در نیمه اول ۲۰۲۶؛ اعدام مخفیانه ۴۶ زندانی سیاسی طی ۵ ماه. احراز هویت ۹۸۰ اعدامی کُرد در ترازنامه ۱۵ ساله (شامل ۳۰٪ کل اعدامهای سیاسی ایران).
- بازداشتهای امنیتی و شکنجه: ثبت هویت ۶۵۴ بازداشتی کُرد (شامل ۳۰ زن و ۴۰ کودک)؛ مستندسازی ۱۱ مورد اعتراف اجباری با صورت پوشیده، ۱۲ مورد شکنجه شدید جسمی و ۸ مورد شلیک یا ضربوشتم حین بازداشت.
- پادگانی کردن زیست غیرنظامی: اجرای استراتژی حکومتنظامی اعلامنشده در ۱۲ شهر، ۴۰ مورد غصب اماکن عمومی (بیمارستانهای سقز و بانه، مدارس و مساجد) به عنوان سپر انسانی و تبعید تنبیهی ۱۵۰ زندانی معترض در زندان مهاباد.
- پیامدهای جنگ و حملات فرامرزی: جانباختن ۲۹ غیرنظامی و ۶ شهروند مدنی در داخل؛ شلیک بیش از ۸۳۰ موشک و پهپاد به اقلیم کردستان با ۲۰ کشته (۹ پیشمرگه کُرد و ۳ غیرنظامی و...)
- قربانیان انفجار مین (۱۴ ساله): ۲ کشته در نیمه اول ۲۰۲۶. در آمار طولی، ۴۸۳ غیرنظامی قربانی شدند (۱۳۱ کشته، ۳۵۲ زخمی)؛ شامل ۹۷ کولبر و ۶۱ کودک، همراه با تعلیق سیاسی پروندهها و نرخ ۷۳ درصدی نقص عضو.
- کشتار ساختاری کولبران (۱۵ ساله): ۲ کشته و ۴ زخمی در نیمه اول ۲۰۲۶. در ترازنامه ۱۵ ساله، در مجموع ۲,۶۱۳ کولبر قربانی شدند (۶۶۷ کشته، ۱,۹۴۶ زخمی)؛ شامل ۴۳ کودک. شلیک مستقیم نظامیان عامل ۷۳٪ این تلفات است.
در ادامه این گزارش، مستندات تفصیلی، الگوهای ساختاریِ نقض حقوق شهروندی و واکاوی میدانی هر یک از این ۷ بخش به صورت مجزا ارائه شده است؛
۱. کشتهشدگان و مجروحان اعتراضات (دی ۱۴۰۴ / ژانویه ۲۰۲۶)
- آمار و دموگرافی جانباختگان: سازمان کُردپا هویت اولیه ۲۳۱ شهروند کُرد جانباخته در اعتراضات سراسری دیماه را احرز کرده است. پیک زمانی کشتار در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی رخ داد و ترکیب قربانیان شامل ۱۵ زن، ۲۰ کودک زیر ۱۸ سال، ۱۷ میانسال و بقیه از میان جوانان بوده است.
- پراکندگی جغرافیایی و تنوع صنفی: ۱۰۹ تن از قربانیان در خارج از کردستان (عمدتا در تهران، کرج و مشهد) جان باختند؛ سایر موارد ثبتشده شامل ۹۲ نفر در کرمانشاه، ۱۷ نفر در ایلام، ۱۴ نفر در خراسان رضوی و ۱۱ نفر در خراسان شمالی است. از نظر صنفی، جانباختگان شامل ۱۸ کارگر، ۱۳ ورزشکار، ۸ دانشجو، ۶ کادر درمان، ۳ دانشآموز، ۱ استاد، ۱ معلم، ۲ مهندس، ۲ کارمند و هستند.
- ابزار سرکوب و کشتار: اکثریت قاطع قربانیان با شلیک مستقیم گلولههای جنگی جان باختند. دستکم ۹ تن با گلوله ساچمهای و ۲ تن نیز بر اثر ضربات باتوم یا زیر شکنجه در بازداشتگاه کشته شدند.
- گروگانگیری پیکرها و سناریوسازی: اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات با تهدید خانوادهها اقدام به سناریوسازی (اعلام علت مرگ با سقوط از ارتفاع یا انتساب به بسیج) کردند. همچنین گزارشهایی از باجخواهی و فروش پیکرها ثبت شد؛ از جمله تحویل پیکر «گلاله محمودیآذر» در ازای ۷۰۰ میلیون تومان، خاکسپاری اجباری توسط مأموران و بازداشت اقوام در مراسم.
کانونهای اصلی سرکوب و اعتصابات:
- واقعه ملکشاهی و یورش به بیمارستان (۱۳ دی): سرکوب خونین مردم غیرمسلح در ملکشاهی ایلام، به محاصره دو روزه بیمارستان امام خمینی ایلام توسط یگان ویژه، شلیک گاز اشکآور به خانوادهها و اختلال در درمان جهت بازداشت مجروحان منجر شد.
- کشتار ۱۸ دی (کرمانشاه): به دنبال اعتصاب عمومی بازاریان در ۲۰ شهر کردستان، تجمع گستردهای در محلات کرمانشاه (درهدریژ، الهیه، نوبهار، رشیدی) شکل گرفت که با شلیک مستقیم سپاه و قطع کامل اینترنت همراه شد.
- آرایش جنگی در تهران: اعمال لایههای سرکوب لایهای (اشکآور، ساچمهای، کلاشینکوف و تکتیرانداز) که منجر به قتل هدفمند شهروند کُرد «سعید شهگلی» با شلیک به گلو شد.
وضعیت مجروحان و انسداد اطلاعات: به دلیل بازداشت مجروحان در بیمارستانها، اکثریت آنها جراحت خود را پنهان کردند. با این حال کُردپا مشخصات ۶۳ مجروح (عمدتا در کرمانشاه، ایلام، تهران و بجنورد) را ثبت کرده که ۷ نفر با سلاح جنگی و ۵۵ نفر با اسلحه ساچمهای زخمی شدهاند.
۲. دادههای طولی و ساختاری اعدام ۱۵ ساله (۲۰۱۲ – نیمه اول ۲۰۲۶)
- آمار نیمه اول ۲۰۲۶: از میان بیش از ۳۵۹ اعدام در کل ایران، کُردها با ۳۰ تن و بلوچها با ۲۸ تن بالاترین آمار اعدامهای اتنیکی را دارند. ۹ تن از اعدامشدگان زن و ۴ نفر در ملاء عام به دار آویخته شدند.
- جهش بیسابقه اعدامهای سیاسی: تنها طی ۵ ماه (۲۷ دی ۱۴۰۴ تا ۲۶ خرداد ۱۴۰۵)، حکم اعدام ۴۶ زندانی سیاسی و عقیدتی به صورت شتابزده و مخفیانه اجرا شد که بالاترین آمار در کوتاهترین بازه زمانی پس از دهه ۱۳۶۰ است. این تعداد شامل ۲۰ معترض دیماه ۱۴۰۴، ۱۴ متهم به جاسوسی (با جهش بیسابقه در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶)، ۱۱ متهم به «بَغی» و یک معترض ژن ژیان ئازادی است که ویدئوی اعتراف اجباری ۳۰ تن از آنان پخش شد.
- نمودار طولی ۱۵ ساله (۲۰۱۲ تا ۲۰۲۶): از مجموع دستکم ۹,۰۷۸ اعدام در کشور (با رکورد ۱,۵۶۳ مورد در سال ۲۰۲۵، اعدام ۲۵۰ زن، ۵۰ کودک-مجرم و ۲۹۷ مورد در ملاء عام)، هویت ۹۸۰ شهروند کُرد احراز شده است.
- شاخص ستم ساختاری و اتنیکی: کُردها با وجود اینکه بیش از ۱۰٪ از جمعیت ایران را تشکیل میدهند، ۳۰٪ از کل اعدامهای سیاسی (۴۵ نفر از ۱۴۹ نفر) و ۸۲٪ از اعدامهای عقیدتی (۲۴ نفر از ۲۹ نفر) در کل کشور را به خود اختصاص دادهاند.
الگوهای سیستماتیک نقض حقوق بشر:
- ناپدیدسازی قهری پیکرها: عدم تحویل پیکر اعدامشدگان کُرد به خانوادهها در بیش از ۹۵٪ موارد.
- محرومیت از حق دفاع: محرومیت مطلق از وکیل مستقل و مهندسی صوری پروندهها توسط وکلای تسخیری امنیتی (مانند پرونده مهرداد محمدینیا).
- فشارهای چندلایه: شکنجه جغرافیایی (انتقال به تهران و مراکز استانها)، انتقامجویی اقتصادی از خانوادهها (قطع یارانه و مستمری)، بومیزدایی و اعمال تنفر اتنیکی توسط قضات غیربومی در کردستان، و استفاده از چرخه «اعدامهای پیشگیرانه» برای ارعاب جامعه.
۳. بازداشتشدگان (نیمه اول ۲۰۲۶)
- آمار و جغرافیا: کُردپا هویت ۶۵۴ بازداشتی کُرد را ثبت کرده است (۵۴۰ نفر در اعتراضات دی ۱۴۰۴ و ۱۱۴ نفر پس از آن؛ شامل ۳۰ زن و ۴۰ کودک). استانهای ایلام، کرمانشاه و خراسان شمالی بیشترین بازداشت را داشتهاند.
- پنهانکاری آمار حاکمیت: رسانههای رسمی بدون ذکر هویت، از بازداشت بیش از ۳۰۰ نفر در کردستان (۱۵۸ کرمانشاه، ۹۴ کردستان، ۲۵ ایلام، ۱۱ آذربایجان غربی، ۵ خراسان شمالی) با اتهام «جاسوسی و تجزیهطلبی» خبر دادند. قوه قضاییه نیز بازداشت ۳,۲۹۲ نفر را در چارچوب «قانون تشدید مجازات همکاری با کشورهای متخاصم» اعلام کرد.
- الگوهای بازداشت و خشونت: بازداشتها به دو صورت فلهای (معترضان) و هدفمند (سرکوب پیشگیرانه فعالان، هنرمندان و خانوادهها) بودهاند. کُردپا هویت ۴۱ تن را با ضربوشتم شدید و ۸ تن را با شکنجه و شلیک مستقیم حین بازداشت ثبت کرده است. این روند با یورش مسلحانه، تخریب یا آتش زدن محل کار (کافه رحمت رشیدی و کافه محسن باویر در ایلام، منازل یعقوب محمدی، ملا ابوبکر یوسفی و یونس موسیپور) و تهدید و مصدومیت خانوادهها (کارو منبری و مسعود خلیلی) همراه بود.
- محرومیتهای حقوقی و بندهای امنیتی: بازداشتشدگان در انزوای بندهای امنیتی جدید (مهاباد و دیزلآباد کرمانشاه)، از وکیل تعیینی، ملاقات و تماس محروم شدهاند. تعیین وثیقههای سنگین مانع آزادی موقت افراد کمبضاعت شد (مانند محمدامین مفتوعی نوجوان ۱۶ ساله بهزیستی و سید خلیل رسولی که با شلیک به پا بازداشت و بدون وکیل محکوم شد). در پروندههای سنگین، وکلای مستقل کاملا حذف یا وکلای تسخیریِ کارآمد عزل میشوند (مانند پرونده مهرداد محمدینیا).
- اعترافات اجباری و شکنجه شدید: کُردپا هویت ۱۱ تن را که اعترافات تلویزیونی آنها با صورت پوشیده پخش شد، تایید کرد.حکومت همچنین ویدئوهای اعتراف گروهی (مانند پروژه «مسخ» در کرمانشاه با ۸ نفر و ویدئوی ۳ نفره ایلام) منتشر کرده است. کُردپا شکنجه شدید ۱۲ تن را مستند کرده است: پارگی گوش محمد عباسزاده؛ شکنجه عباس کیهانی (قهرمان جودو)؛ اعتصاب غذای ابراهیم رستمی؛ شکنجه مبین محمدزاده؛ شکستگی دندان و دندههای سعید پیری؛ عوارض شدید علی ببری؛ انفرادی سعید بادپا؛ شکستگی فک و بینی آرشیا قیصربیگی؛ شکنجه ۸۰ روزه رحیم شیلانی و آزاد رسولیفر؛ کشیدن ناخنهای شلیر مامقادری؛ و شکنجه کیوان زندکریمی.
بازداشتشدگان در خطر احکام سنگین و اعدام:
- آرشیا قیصربیگی: بر مبنای اعتراف زیر شکنجه، متهم به «فساد فیالارض» و در خطر اعدام است.
- علیرضا قاسمنژاد، آرمین اسدیان و احمدرضا کوهزادیانی: به عنوان لیدرهای اعتراضات در ایلام در خطر احکام سنگین هستند.
- سروش کرمی (۱۸ ساله): بیش از ۶ ماه بیخبری مطلق، با اتهام «محاربه» در انفرادی کرمانشاه محبوس است.
- دانیال نیازی (۱۸ ساله): بیش از ۵ ماه بازداشت، با تفهیم اتهام «محاربه» در خطر صدور حکم اعدام است.
۴. نظامیسازی زیست غیرنظامی و سرکوب مدنی (دی ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵)
- تحلیل ساختاری و جغرافیا: حکومت با ثبت بیش از ۴۰ گزارش میدانی توسط کُردپا، استراتژی «پادگانی کردن شهرها و تعلیق حقوق مدنی» را در ۳ استان کردستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، کامیاران، سروآباد)، آذربایجان غربی (ارومیه، مهاباد، سردشت، اشنویه) و کرمانشاه (پاوه، روانسر) به اجرا گذاشت.
مکانیسمهای پنجگانه حکومت نظامی اعلامنشده:
- تخلیه اجباری و آرایش تسلیحاتی: تخلیه اجباری منازل و مغازههای اطراف بلوار انقلاب و بازار «کورد مال» سقز، اعزام توپهای سنگین به سقز و استقرار تجهیزات در دادگستری سنندج که منجر به فرار شهروندان شد.
- محاصره جادهای و ورود نیروهای نیابتی: ایجاد ایستهای بازرسی و تفتیش دیجیتال گوشیها در کامیاران، سنندج و روانسر؛ استقرار سیستمهای لیزری در مریوان با بکارگیری شبهنظامیان خارجی (حشدالشعبی و حزبالله).
- ممنوعیت تردد با «حق تیر»: صدور ممنوعیت مطلق رفتوآمد در نوار مرزی مریوان، بانه، پاوه و سردشت. فرمانداری بانه رسما اعلام کرد مسئولیت خطرات جانی با خود شهروندان است.
- سرکوب دیجیتال و ردیابی استارلینک: یورش شبانه به منازل فعالان و ورزشکاران در سقز و به حرکت درآوردن خودروهای گشت ردیاب برای کشف و ضبط تجهیزات اینترنت ماهوارهای استارلینک.
- استفاده از پلاک مخدوش و مخبران بومی («جاش»): مانور مأموران نقابدار با خودروهای بدون پلاک در سقز، انتقال تجهیزات به منازل مخبران محلی، و رژه با راکتانداز «کاتیوشا» در سردشت.
غصب اماکن غیرنظامی (سپر انسانی): تبدیل فضاهای حیاتی به پناهگاه نظامی با اِعمال زور:
- مراکز درمانی: اشغال و تبدیل بیمارستان سیدالشهدا (سقز) و بیمارستان عمومی صلاحالدین ایوبی (بانه) به دژ نظامی؛ ترخیص اجباری بیماران در بیمارستانهای توحید، بعثت و کوثر سنندج.
- فضاهای آموزشی و مذهبی: استقرار نیرو در مدارس سردشت، اشنویه و دانشگاه پیامنور سردشت؛ اشغال مساجد در روستای بیوران، روستای گوگجه (۱۲۰ نیروی مسلح) و مسجد امام جعفر صادق اشنویه.
- فضاهای ورزشی و اداری: غصب سالنهای ورزشی «موسک ۲» مریوان و «جلیلی خسروشاهی» مهاباد در مجاورت بافت مسکونی؛ غصب ساختمان دخانیات در میدان انقلاب سنندج.
سرکوب ساختاری زندانها:
- سرکوب اعتراضات درونبندها: هجوم با گاز اشکآور به زندان مهاباد در پی اعتراض زندانیان به خطرات جانی پایگاه نظامی همجوار، و تبعید تنبیهی ۱۵۰ زندانی (شامل ۱۱۰ زندانی سیاسی) به قرنطینه میاندوآب. شورش در زندان مریوان و ناپدیدسازی قهری زندانیان ناتوان از تأمین وثیقه در اشنویه.
- شکنجه جغرافیایی و تبعیض: انتقال بازداشتشدگان امنیتی «شهرامفر» به بند عمومی سنندج؛ محرومیت زندانیان سیاسی سرشناس (مانند ادریس منبری و سوما پورمحمدی) از مرخصی؛ استقرار نیروهای «نوپو» در زندان ارومیه و انتقال زندانیان سیاسی به بند امنیتی «ارشاد».
سرکوب هویت فرهنگی، مذهبی و ارعاب:
- پیامکهای تهدیدآمیز: ارسال پیامکهای تهدید قضایی دادگستری کردستان به شهروندان سنندج برای فعالیت در اینستاگرام، و پیامکهای همگانی ترغیب به جاسوسی از فیلمبردارانِ پایگاههای نظامی.
- نظامیسازی آموزش: تفتیش عقیدتی مدارس توسط بسیج و مشروط کردن نمرات دانشآموزان به ارائه مدرک تصویری از حضور در مراسمات حکومتی شبانه.
- سرکوب در بوکان: تهدید تلفنی خوانندگان کُرد توسط اطلاعات برای عدم اجرای ترانههای حماسی؛ خلع لباس و اخراج غیرقانونی «ماموستا ملا عثمان ذاکری» (امامجمعه مستقل مسجد علیآباد بوکان) به دلیل مواضع مردمی و اداره صندوق خیریه.
مقاومت مدنی تودهای: تجمع و اعتراض گسترده مردم مریوان که سپاه را مجبور به تخلیه ورزشگاه موسک ۲ کرد؛ ایستادگی مردم روستای گوگجه مریوان که منجر به بیرون راندن ۱۲۰ نیروی مسلح از مسجد شد و فشار افکار عمومی در بانه و سنندج که به تخلیه برخی مساجد انجامید.
۵. بخش پیامدهای جنگ و حملات فرامرزی (اسفند ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵)
- تلفات غیرنظامی جنگ ۴۰ روزه: در جریان حملات نظامی در داخل ایران، دستکم ۲۹ شهروند غیرنظامی کشته (شامل ۵ کودک و ۴ زن) و ۴۵ نفر به شدت مجروح شدند. مکانیسم اصلی جراحت و فوت، اصابت ترکش و نزدیکی به اهداف نظامی یا تردد در جادهها بوده است. حاکمیت با بایکوت خبری، عدم اعلام هشدار عمومی (آژیر خطر)، فقدان پناهگاه و قطعی اینترنت، پنهانکاری شدیدی اعمال کرد.
- شلیک در فضای میلیتاریزه و ایستهای بازرسی: در پی تحمیل فضای امنیتی در شهرهای کردستان و شلیک بیضابطه مأموران، ۷ شهروند مدنی هدف قرار گرفتند (۶ کشته و ۱ زخمی). در میان مقتولان، دو برادر و فعال فرهنگی اهل کرمانشاه قرار داشتند که به دلیل شرکت در اعتراضات دی ۱۴۰۴ تحت تعقیب بوده و پس از کشف محل اختفایشان هدف شلیک مستقیم قرار گرفتند.
- بحران اقتصادی و فروپاشی رفاه شهری: معیشت روزمره مردم با گرانی چندبرابری اقلام حیاتی (برنج، نایاب شدن روغن و سهمیهبندی نان به ۱۰ عدد پس از صفهای طولانی) مواجه شد. بهای آب، برق و گاز متناسب با دلار افزایش یافته و با جریمههای روزانه همراه است. سیستم بانکی با کمبود پول نقد، اختلال اپلیکیشنها و سقوط ارزش اسکناس مواجه شد. حاکمیت با تحریف بحران، تورم رسمی را ۳۰٪ اعلام و طرحهای ناسازگار با واقعیت بازار مانند کالابرگ و یارانه یک میلیون تومانی را برای مهار نارضایتیها ارائه داد.
سرکوب فرامرزی و حملات موشکی به اقلیم کردستان: از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵، جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش بیش از ۸۳۰ حمله موشکی و پهپادی علیه اقلیم کردستان عراق اجرا کردند. این حملات دستکم ۲۰ کشته و ۱۲۵ مجروح برجای گذاشت. تفکیک هویت جانباختگان عبارت است از:
- ۹ پیشمرگه احزاب کُردستان ایران.
- ۷ پیشمرگه اقلیم کُردستان عراق.
- ۳ شهروند غیرنظامی.
- ۱ عضو نیروهای آسایش (امنیت اقلیم).
- ۱ سرباز ارتش فرانسه.
تخریب کمپ پناهندگان و زیرساختها: هدف اصلی این موشکبارانها، مقرها و کمپهای پناهندگان سیاسی (محل سکونت خانوادهها، زنان و کودکان) بود. در این حملات، زیرساختها و مراکز عمومی از جمله بیمارستانها، مدارس، کتابخانهها و نهادهای مدنی داخل کمپها تعمداً تخریب شدند.
۶. قربانیان انفجار مین و مهمات جنگی (نیمه اول ۲۰۲۶ و آمار طولی ۱۴ ساله)
- آمار و دموگرافی: در ۶ ماهه نخست ۲۰۲۶، دو غیرنظامی کُرد (شامل کودکی ۱۳ ساله) کشته شدند. در ترازنامه ۱۴ ساله (۲۰۱۲ تا ۲۰۲۶)، مجموعا ۴۸۳ غیرنظامی کُرد قربانی شدند (۱۳۱ کشته و ۳۵۲ زخمی). تفکیک آمار: ۹۷ کولبر (۲۰.۱٪)، ۶۱ کودک (۱۲.۷٪)، ۳۹ زن (۸.۱٪)، ۲۸ چوپان (۵.۸٪)، ۱۵ شهروند عشایر (۳.۱٪) و ۱۲ کشاورز (۲.۵٪). همچنین ۵۶ مینروب (۱۱ کشته) و ۳۶ نظامی (۱۶ کشته) قربانی شدهاند. بالا بودن نرخ مجروحان (۷۳٪) نشاندهنده ابعاد گسترده نقص عضو پایدار است.
- تداوم مینگذاری و گستره آلودگی: ایران با ۴.۲ میلیون هکتار اراضی آلوده در ۵ استان مرزی (بهویژه کردستان)، دومین کشور آلوده جهان است. علیرغم ادعای حاکمیت مبنی بر پاکسازی ۸۰ درصدی، روند کاشت مینهای ضدنفرِ جدید و پدالی در نوارهای مرزی، زمینهای زراعی و نزدیکی مناطق مسکونی کماکان ادامه دارد.
- پاکسازی نابرابر و تبعیضآمیز: به شهادت عیسی بازیار (فعال این حوزه)، مرکز مینزدایی تمرکز خود را بر مناطق دارای ارزش اقتصادی و نفتی معطوف کرده و مناطق مسکونی کردستان را رها کرده است؛ همزمان آموزش و آگاهیرسانی عمومی نیز به صورت سیستماتیک غایب است.
موانع قضایی-سیاسی و خلأهای قانونی:
- امنیتسازی در کمیسیون ماده ۲: پروندههای کردستان سالهاست به دلایل سیاسی معلق ماندهاند. حاکمیت به بهانه «کولبری یا ورود به منطقه نظامی»، قربانیان را رد صلاحیت میکند؛ در حالی که مرزهای نظامی را تا زمینهای زراعی و محدوده منازل مردم گسترش داده است.
- حذف حقوقی و بلاتکلیفی: به گفته عثمان مزین (وکیل دادگستری)، قوانین ایران هیچ تمایزی میان کودک و بزرگسال قائل نیست، حق درمان رایگان وجود ندارد و قربانیان از امتیازات مصدومان جنگی (جانباز/شهید) محرومند. تنها در سردشت ۴۰۰ پرونده با سابقه ۲۰ تا ۳۰ ساله همچنان بلاتکلیف رها شدهاند.
۷. کشتار ساختاری کولبران (نیمه اول ۲۰۲۶ و ترازنامه ۱۵ ساله)
آمار ۶ ماهه نخست سال ۲۰۲۶:
- در این بازه، ۶ کولبر کُرد در مرزهای نوسود، بانه، سردشت و مریوان هدف شلیک مستقیم نیروهای نظامی قرار گرفتند (۲ کشته و ۴ زخمی).
- تحلیل راهبردی کاهش آمار: این کاهش مقطعی نشانه بهبود شرایط نیست؛ بلکه پیامد مستقیم تعطیلی فعالیت کولبری به دلیل وقوع جنگ، اعتراضات دیماه، قطعی اینترنت و انسداد ساختاری مرزها (با گسیل گسترده نیرو و معابر بستهشده) است.
ترازنامه ۱۵ ساله (۲۰۱۲ تا نیمه اول ۲۰۲۶):
- در این دوره، مجموعاً ۲,۶۱۳ کولبر کُرد کشته یا مجروح شدهاند که شامل ۶۶۷ کشته و ۱,۹۴۶ زخمی است.
- در میان قربانیان این بازه، ۴۳ کودک و نوجوان زیر ۱۸ سال وجود دارند. (بیشترین آمار سالانه مربوط به سالهای ۲۰۲۳ با ۳۵۷ مورد و ۲۰۲۴ با ۳۳۸ مورد بوده است).
تفکیک ساختاری علل تلفات:
- شلیک مستقیم نیروهای نظامی: عامل اصلی و تعمدی بیش از ۷۳٪ از کل تلفات.
- سقوط از ارتفاع (حین فرار یا مسیر صعبعبور): بیش از ۶٪.
- سرمازدگی و بهمن: ۴٪.
- انفجار مین: نزدیک به ۴٪.
سیاست دوگانه و مصونیت قضایی عاملان:
- حاکمیت کولبری را نه شغل رسمی میداند و نه رد میکند؛ از سویی با صدور کارت «پیلهوری» تردد محدود میدهد و از سوی دیگر به آنها شلیک میکند. طرحهای سازماندهی نیز عقیم ماندهاند.
- با وجود پیگیری شکایات، هیچ ضابط یا نهادی مجازات نشده است؛ حتی حکومت در موارد متعدد هزینه و حق گلوله شلیکشده را از خانواده قربانی مطالبه میکند.
سناریوسازی امنیتی و استفاده سیاسی:
- جمهوری اسلامی در بحرانهای سیاسی، سرکوب را متوجه قشر بیدفاع کولبر میکند. در خطرناکترین الگو، با متهم کردن کولبران به ورود تجهیزات ترور (مانند پرونده دانشمندان هستهای)، برای آنان سناریوسازی میکند؛ از جمله صدور و اجرای حکم اعدام برای سه کولبر کُرد به نامهای «ادریس آلی»، «آزاد شجاعی» و «رسول احمد رسول» به اتهام واهی جاسوسی.
سازمان حقوق بشری کُردپا ضمن محکومیت شدید این سرکوب گسترده، بر پایبندی خود به ثبت حقیقت و مستندسازی نقض حقوق بشر تأکید میکند. با توجه به اینکه آمار فوق تنها شامل موارد راستیآزماییشده توسط کُردپا است و ابعاد واقعی جنایات به دلیل دیوارهای امنیتی بسیار فراتر از اینهاست، از تمامی شهروندان، مجروحان، شاهدان عینی و دادخواهان دعوت میکنیم تا برای ثبت حقیقت، افشای جنایات و یاری در مسیر دادخواهی، مستندات خود را از طریق کانالهای ارتباطی امن با ما به اشتراک بگذارند.
تنظیم؛ اوین مصطفیزاده
