آژانس خبررسانی کوردپا
روز جمعه ۳ مهر ۱۴۰۵، جمعی از زنان گروه هنری و موسیقی «هیواژین» در سنندج، به مناسبت سالگرد درگذشت «فتانه ولیدی»، خواننده و از چهرههای موسیقی کُردستان، با خواندن آهنگ «لای لای دلم لای» از فتانه ولیدی، یاد و نام او را گرامی داشتند.
فتانه ولیدی (شیرین)؛
فتانه ولیدی، یکی از برجستهترین، آموزندهترین و در عین حال غمانگیزترین چهرههای تاریخ موسیقی کُردستان است. او اولین زن کورد بود که در دهه ۱۳۴۰ صدایش به صورت حرفهای از رادیو ملی و رادیو سنندج پخش شد و الگوی بسیاری از خوانندگان زن پس از خود گردید.
او متولد ۱۳۳۲ شمسی و اصالتا اهل محلههای قدیمی شهر سنندج است و او در خانوادهای کاملا موزیسین رشد کرد. پدرش، محمدشریف ولیدی، از نوازندگان برجسته ویولن و خوانندگان سرشناس سنندج بود که مشوق اصلی فتانه در ورود به دنیای هنر به شمار میرفت. استعداد او در کودکی توسط استاد حسن کامکار (بنیانگذار گروه کامکارها) کشف شد. او به هنرستان عالی موسیقی تهران رفت، دانشآموخته این رشته شد و ساز تار را بهزیبایی مینواخت.
فتانه ولیدی از اواسط دهه ۱۳۴۰ تا اوایل دهه ۱۳۵۰ (تا حدود ۲۱ سالگی) به بازه کوتاه اما بسیار درخشانی از فعالیت هنری دست یافت. در این مدت با بزرگان موسیقی سنتی و کردی از جمله محمدرضا لطفی، پشنگ کامکار و بیژن کامکار همکاری کرد. از معروفترین و ماندگارترین ترانههای او در آرشیو موسیقی کوردی میتوان به موارد زیر اشاره کرد؛ «سهبری گوڵفرۆش» (صبری گلفروش): اثر بالاد و فوقالعاده مشهوری که او را به شهرت عام رساند، «شیرین گیان»، «ئهی یاری نازدارم»، «ئهو دڵی غهمینم»، «ئه ئۆمێدی دڵم»، «یاخوا بهخێر بێی» میباشد.
شگفتانگیزترین و در عین حال دردناکترین بخش زندگی فتانه ولیدی، خاموشی ناگهانی صدای او در سن ۲۱ سالگی بود. درباره علت کنار کشیدن او، روایات متعددی وجود دارد؛ اما قویترین و مشهورترین روایت در فرهنگ عامه کردستان، یک شکست عشقی عمیق و یکطرفه بود. او پس از این حادثه دچار انزوا، افسردگی روحی شدید و بیماری روانی شد و برای همیشه با دنیای خوانندگی خداحافظی کرد.
او پنج دهه باقیمانده از عمر خود را در کنج خانهای قدیمی در سنندج، تحت مراقبت و سرپرستی پدرش (و پس از مرگ پدر، با تنهایی و بیماری) در سکوت و عزلت مطلق گذراند.بهمن قبادی، فیلمساز برجسته کورد، شخصیت اصلی و داستان فیلم معروف خود «نیوه مانگ» (نیمهماه) را بر اساس زندگی تلخ و افسانهای فتانه ولیدی و تلاش برای بازگرداندن صدای زنان ساخت.
فتانه ولیدی پس از سالها تحمل بیماری و تنهایی، در ۳ مهر ۱۴۰۳ (سپتامبر ۲۰۲۴) در سن ۷۱ سالگی در زادگاهش سنندج درگذشت. مراسم خاکسپاری او در ۶ مهر ۱۴۰۳ به یک رویداد نمادین فرهنگی تبدیل شد و پیکر او بر دوش زنان سنندج و با نوای دف و سرودهای کوردی تا آرامگاه ابدیاش تشییع شد. حضور گسترده زنان و فعالان مدنی، ادای احترامی بود به زن پیشگامی که سالها قربانی ساختارها، رنجهای شخصی و خاموشی اجباری صدای زنان شده بود.
فتانه ولیدی در تاریخ شفاهی کوردستان فقط یک «خواننده» نیست؛ بلکه نماد «صدا و نماد رنج» است. اینکه چگونه دختری جوان تنها در طول چند سال فعالیت در سنین نوجوانی توانست آثاری خلق کند که با گذشت نیم قرن همچنان توسط نسلهای جدید بازخوانی و زمزمه میشود، او را به اسطورهای در موسیقی کردی تبدیل کرده است.
هیواژین؛
گروه هنری و موسیقی «هیواژین» (به معنای امیدِ زندگی) در دیماه ۱۳۹۸ توسط حدود ۷۰ تا ۸۰ نفر از زنان و مادران بازنشسته—عمدتا معلمان و کارمندان پیشکسوت—در سنندج شکل گرفت. این گروه با عبور از خانهنشینی و انزوای دوران سالمندی، همسرایی را به بستری برای تکاپوی اجتماعی، نشاط جمعی و بازآفرینی امید تبدیل کرد. اعضای هیواژین با پوشش اصیل کوردی و حضوری پرشور در اماکن عمومی و تاریخی سنندج، نظیر دامنه کوه آبیدر و عمارت ملکالتجار، به اجرای قطعات اصیل فولکلور و بازخوانی آثار خوانندگان برجسته زن کورد پرداختند تا هویت فرهنگی و میراث زبانی منطقه را زنده نگه دارند.
