خانواده مجتبی و میثم ویسی؛ هرگونه وابستگی سیاسی آنها را رد و بر فعالیت فرهنگی مستقل آنها تأکید کردند
۲۳ خرداد ۱۴۰۵؛ با گذشت ۱۷ روز از قتل حکومتی و فراقضایی مجتبی و میثم ویسی، دو برادر کُرد یارسان و اهل دالاهو که از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ تحت تعقیب نیروهای امنیتی با هدف بازداشت بودند، و پس از روایتهای رسانههای حکومتی مبنی بر کشته شدن آنها به دلیل «شرکت مسلحانه در اعتراضات دی ۱۴۰۴» و «هواداری از گروههای ضد انقلاب»، برادر و خواهر آنها با انتشار ویدیوهایی، عضویت و هواداری آنها از احزاب و جریانهای سیاسی را رد کرده و بر مستقل بودن فعالیت فرهنگی آنان برای هویت و زبان کُردی تأکید کردند. همچنین خواستار نامگذاری روز قتل حکومتی و فراقضایی آنها به عنوان «روز کتاب و کتابخانه» شدند.
پری ویسی، خواهر این دو جوان کشتهشده که در خارج از ایران به سر میبرد، در این ویدیو میگوید: «برای همه مردم آزادیخواه و مردم کُرد و کُرددوست در سراسر دنیا سلام و عرض ادب دارم. من پری ویسی، دختر مصطفی و خواهر دو شهید تازه کُردستانی، مجتبی و میثم هستم. از زمان شهید شدنشان تا امروز، بسیاری از انجمنهای فرهنگی، حقوقی، زبانی، ادبی، کلتوری و مدنی با خانواده ما، ملت کُرد و همه مردم کردستان ابراز همدردی کردهاند و بزرگی و وظیفه کُردستانی خود را انجام دادهاند که از همه آنها بسیار قدردانم. برادران من در راه آموزش و پایداری کُرد بودن جان خود را فدا کردند و مالک این راه همه ملت کردستان هستند، با هر زبان، فرهنگ و دینی که دارند. شهیدان مجتبی و میثم هیچگونه وابستگی به هیچ حزب و سازمان سیاسی نداشتند و تنها جرمشان کمک به کودکان کُرد در حوزه موسیقی، هنر و زبان کُردی از طریق تأسیس کتابخانه «درهدریژ» در کرمانشاه بود. حکومت جمهوری اسلامی این را به جرمی نابخشودنی برای آنها تبدیل کرد و متأسفانه این حکومت به آنها اجازه نداد بیش از این خدمت کنند و چند هفته پیش جان خود را سپر کُرد و کردستان کردند. مجددا از طرف خود و خانوادهام از همه شما عزیزانی که در این مدت مراسمهای هفتانه و گرامیداشت یاد این دو شهید را برای ملت کُرد برگزار کردید، قدردانی میکنم. راه شهیدان مجتبی و میثم در میان مردم کُرد سبز بماند و همه شما سلامت باشید. خواهر کوچک همه شما؛ پری ویسی.»
برادر بزرگ مجتبی و میثم ویسی نیز در ویدیویی که تصویر این دو برادر در کنار او قرار دارد، میگوید: «عرض سلام و ادب دارم خدمت خواهران و برادران عزیز. من به عنوان برادر بزرگ شهیدان مجتبی و میثم ویسی به افکار عمومی میگویم که یکی از بزرگترین دغدغههای مجتبی و میثم، دور شدن مردم کرمانشاه از هویت و زبان خودشان بود. این دو شهید کُردستانی معتقد بودند لک، سوران، کلهر و جاف همه یکی هستند و تفاوتی با هم ندارند. مبارزه آنها صرفا فرهنگی و برای زبان و هویت کُردی بود و همانگونه که خودشان در دستنوشتههایشان گفته بودند، تفکر آنها مستقل بوده و جزو هیچ گروه، حزب یا جریان سیاسی نبودند. در پایان از جامعه فرهنگی و هنری خواهش میکنم روز شهید شدن مجتبی و میثم را به عنوان روز کتاب و کتابخانه نامگذاری کنند. از کُردهای سراسر چهار بخش کردستان قدردانم.»
بامداد پنجشنبه ۷ خرداد ۱۴۰۵، دو برادر کُرد یارسان و اهل دالاهو به نامهای «مجتبی ویسی» و «میثم ویسی» که از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ تحت تعقیب نیروهای امنیتی با هدف بازداشت بودند و در روستای «قلعه کهوش» از توابع شهرستان دالاهو در استان کرمانشاه مخفی شده بودند، پس از شناسایی محل اختفای آنها توسط نیروهای امنیتی اطلاعات سپاه پاسداران، هدف حمله نیروهای سپاه قرار گرفتند و کشته شدند. این دو برادر پیشتر بارها هدف احضار و تهدید نهادهای امنیتی قرار گرفته بودند و مجتبی ویسی نیز سابقه بازداشت و محکومیت داشت.
اتهامزنی و تحریف روایت پس از کشتن مجتبی و میثم ویسی؛ از روایت رسانهای تا فقدان رسیدگی قضایی:
رسانههای حکومتی از جمله خبرگزاری میزان و رسانههای وابسته به جمهوری اسلامی، در روایت خود از قتل حکومتی و فراقضایی این دو فعال فرهنگی که از مدیران کتابخانه «درهدریژ» کرمانشاه بودند، آنها را به «هواداری از گروههای ضد انقلاب» و «عناصر آشوبهای دی ۱۴۰۴ و کشته شدن برخی نیروهای امنیتی» نسبت دادند.
این رسانهها با انتشار تصویری از این دو برادر که در آن سلاح به دست دارند، مسلح بودن آنها و قتل فراقضاییشان را به شرکت در اعتراضات دیماه و اتهامات نسبتدادهشده به آنها مرتبط کردهاند. این در حالی است که به گفته منابع موثق در منطقه کرمانشاه، به دلیل بافت طایفهای و ایلی منطقه و همچنین پیشینه تاریخی استفاده حکومتهای حاکم بر ایران از مردم این مناطق مرزی به عنوان حافظان مرز، داشتن سلاح امری مرسوم است و گزارش معتبری از درگیری یا قیام مسلحانه علیه کشور در این مناطق وجود ندارد.
همچنین این منابع به تضاد در روایت حکومت اشاره کرده و میگویند از آغاز جنگ اخیر که از اسفند ۱۴۰۴ آغاز شده، حکومت هر شب حامیان خود را در نقاط مختلف ایران به خیابان آورده و در این مناطق نیز حضور افراد مسلح در این مراسمها امری عادی تلقی شده است، اما در مورد این دو برادر، همین موضوع به عنوان مبنای طرح اتهامات فراقضایی مورد استفاده قرار گرفته است.
از سوی دیگر، صداوسیمای جمهوری اسلامی در گزارشی این دو برادر را «اعضای حزب پاک» معرفی کرد. در این گزارش تصویری، حمله دهها نیروی مسلح حکومتی به روستای «قلعه کهوش» و محل اختفای این دو برادر به تصویر کشیده شده و ادعا شده است که آنها پس از درگیری کشته شدهاند.
با این حال، در این ویدیوی مبهم ۱۸ ثانیهای تنها صحنههایی از حمله به روستا، صدای گلوله و پیکر کشتهشده این دو برادر با تصاویر محو شده نمایش داده میشود. در حالی که در روایتهای رسمی بر «مسلح بودن» و «درگیری» تأکید شده است، هیچ تصویری از سلاح در اختیار این دو برادر در زمان کشته شدن یا سلاحهای کشفشده پس از عملیات منتشر نشده است.
این در حالی است که جمهوری اسلامی در موارد مشابه، از جمله در پروندههای مربوط به افراد مسلح، اعدامشدگان یا معترضانی که آنان را به جاسوسی یا همکاری با گروههای دیگر متهم میکند، معمولاً تصاویر سلاحهای کشفشده را پس از بازداشت یا کشته شدن افراد منتشر میکند. نبود چنین تصاویری در این پرونده، پرسشها و ابهامات جدی درباره روایت رسمی از نحوه کشته شدن مجتبی و میثم ویسی برجای گذاشته است.
قتل حکومتی و فراقضایی این دو برادر و فعال فرهنگی در حالی رخ داده است که حتی پس از کشتهشدن آنان نیز هیچ پرونده قضایی مستقلی برای بررسی اتهامات منتسب به آنها گشوده نشده است تا در یک روند دادرسی عادلانه، علنی و بیطرفانه مشخص شود که ادعاهای مطرحشده از سوی نهادهای حکومتی بر چه مبنای حقوقی و مستنداتی استوار بوده است. در نتیجه، روایت رسمی حکومت بدون آنکه در معرض بررسی قضایی، ارزیابی مستقل ادله و امکان دفاع متهمان قرار گیرد، بهعنوان روایت نهایی مطرح شده و امکان روشن شدن حقیقت، راستیآزمایی ادعاها و پاسخگویی نهادهای مسئول عملا از میان رفته است.
با استناد به اصول بنیادین حقوق بشر، میتوان استدلال کرد که کشتن مجتبی و میثم ویسی واجد مؤلفههای جدی یک قتل حکومتی و فراقضایی است؛ زیرا:
- حق حیات که در ماده ۳ «اعلامیه جهانی حقوق بشر» و ماده ۶ «میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی» تضمین شده، تنها در شرایط بسیار استثنایی و در چارچوب ضرورت مطلق قابل سلب است. در این پرونده هیچ حکم قضایی، محاکمه یا تصمیم قانونی برای سلب حیات این دو نفر وجود نداشته است.
- اصل برائت و حق دادرسی عادلانه ایجاب میکند که هر فرد پیش از اثبات جرم در دادگاهی صالح، مستقل و بیطرف، بیگناه فرض شود. مجتبی و میثم ویسی پیش از هرگونه محاکمه یا صدور حکم، کشته شدهاند و بنابراین از حق دفاع از خود، دسترسی به وکیل و رسیدگی قضایی محروم ماندهاند.
- حکومت پس از کشتهشدن آنان، از طریق رسانههای رسمی اتهاماتی چون «هواداری از گروههای ضدانقلاب» یا «ارتباط با اعتراضات دیماه» را مطرح کرده است؛ اما هیچ پرونده قضایی علنی، حکم دادگاه یا مستندات قابل راستیآزمایی برای اثبات این ادعاها ارائه نشده است. از منظر حقوق بشر، انتساب جرم پس از مرگ و خارج از روند قضایی فاقد ارزش اثباتی است.
- مطابق «اصول سازمان ملل درباره پیشگیری و تحقیق مؤثر در اعدامهای فراقضایی»، هر مورد مرگ ناشی از عملکرد نیروهای حکومتی باید بهصورت مستقل، بیطرفانه، سریع و مؤثر مورد تحقیق قرار گیرد. با این حال، تاکنون گزارشی از تشکیل یک هیأت حقیقتیاب مستقل یا آغاز تحقیقات قضایی درباره نحوه کشتهشدن این دو برادر منتشر نشده است.
- نبود تحقیقات مستقل، عدم بازگشایی پرونده قضایی، عدم امکان بررسی ادعاهای مطرحشده و محرومیت قربانیان از حق محاکمه، موجب میشود روایت رسمی حکومت بهتنهایی نتواند مشروعیت حقوقی استفاده مرگبار از زور را اثبات کند و مسئولیت دولت برای پاسخگویی همچنان پابرجا بماند.
بر این اساس، تا زمانی که یک تحقیق مستقل و بیطرفانه درباره نحوه کشتهشدن مجتبی و میثم ویسی انجام نشود و ادعاهای مطرحشده در یک فرآیند قضایی عادلانه مورد رسیدگی قرار نگیرد، این واقعه از منظر حقوق بشری واجد نشانههای جدی سلب خودسرانه حق حیات و قتل فراقضایی است.
