کرمانشاه؛ سرآب نیلوفر خشک شد، تالاب هشیلان در معرض خشکی کامل
۱۳ مهر ۱۴۰۴؛ کرمانشاه که زمانی به سرزمین سرآبها مشهور بود، اکنون با بحران شدید خشکسالی مواجه است و سرآبها، تالابها و دریاچههایش یکی پس از دیگری خشک میشوند. در تازهترین وضعیت، سرآب نیلوفر کاملا خشک شده، تالاب هشیلان در معرض خشکی کامل قرار دارد و سراب یاوری نیز مردادماه سال جاری بهطور کامل خشک شد.
روز شنبه ۱۲مهر۱۴۰۴، محمدحسین فلاحتی، رئیس اداره محیط زیست کرمانشاه، با اشاره به اینکه بیشتر سرآبها، چشمهها و حتی رودخانههای کرمانشاه خشک شدهاند، اعلام کرد که در بازدید اخیر، دبی سراب نیلوفر به صفر رسیده و سراب کاملا خشک شده است. او همچنین نسبت به خشکی کامل تالاب هشیلان هشدار داد.
فلاحتی افزود با توجه به کاهش قابل توجه بارشها و ادامه خشکسالی چندساله، اکثر منابع آبی استان از دست رفته و وضعیت منابع آبی نامناسب است. او افزود اگرچه انسداد چاههای غیرمجاز در حاشیه سراب نیلوفر انجام شده، اما بهدلیل برداشت بیرویه از منابع آبی اطراف سراب که طی سالهای اخیر انجام شده است، سطح آب زیرزمینی در این منطقه کاهش یافته و در نتیجه آن، سراب نیلوفر کامل خشک شده است.
سرآب نیلوفر پیشتر دو بار در سالهای ۱۳۸۷ و ۱۳۹۴ خشک شده بود.
ماجرای خشکسالی در سرآب نیلوفر کرمانشاه؛
سرآب نیلوفر، در حدود ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر کرمانشاه و در دامنه کوه کماجار، یکی از زیباترین دریاچههای استان بود که آبهای زیرزمینی منطقه جمع شده و دریاچهای با مساحت ۱۳۳۱ مترمربع و عمق تا ۳۳ متر ایجاد میکردند. این دریاچه که پنجاه و پنجمین اثر طبیعی است و در سال ۱۳۸۷ در فهرست میراث طبیعی ثبت شد، در دهه ۸۰ بهویژه در فصلهای گرم سال، پوشیده از گلهای نیلوفر آبی و سفید بود و محیطی رویایی برای گردشگران و محل زندگی انواع ماهیها و دوزیستان فراهم میکرد. اطراف سرآب نیز با تأسیسات رفاهی و پارک ساحلی مجهز شده بود.
با این حال، در دهه ۹۰ به دلیل کاهش بارندگی، خشکسالیهای پیدرپی، حفاری چاههای عمیق اطراف دریاچه و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، دریاچه خشک شد و گلهای نیلوفر و زیستگاههای آبی آن از بین رفتند. مطابق گفتوگوی معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای کرمانشاه با ایسنا، تا خرداد ۱۴۰۰ تنها نزدیک به ۳۰۰ میلیمتر بارش ثبت شده بود و امید برای احیای سراب به شروع بارشهای فصل آبی وابسته بود.
خطر خشکی کامل سرآب سبزعلی، تامینکننده آب تالاب هشیلان؛
این مقام حکومتی اعلام کرد که سراب سبزعلی، منبع تامین آب تالاب هشیلان، نیز آبدهی بسیار کمی دارد؛ دبی آن از ۴۰۰ لیتر در ثانیه به تنها ۴ لیتر در ثانیه کاهش یافته و در داخل این سراب و محدوده تالاب تنها چند گودال محدود دارای آب است. به همین دلیل، خشک شدن کامل تالاب هشیلان دور از انتظار نیست.
رئیس محیط زیست کرمانشاه، علیرغم اشاره به اینکه که اگر هشیلان کامل خشک شود، ناگزیر به آبرسانی سیار به این تالاب برای حفظ حیات زیستمندان آن خواهیم بود. اما خشک شدن کامل تالاب هشیلان نیز دور از انتظار ندانست و گفت با توجه به اینکه تا شروع بارش موثر زمان قابل توجهی باقی مانده و برداشت آب برای کشت پاییزه نیز آغاز شده، این احتمال وجود دارد که هشیلان نیز بهطور کامل خشک شود.
تالاب هشیلان در سالهای اخیر به دلیل خشکسالی، کاهش بارش و حفر چاههای متعدد بارها خشک شده است؛ در ۱۳۸۷، ۱۳۹۴ و مرداد ۱۴۰۱ تالاب کاملا خشک شد و برای حفظ آن از سد گاوشان و تانکر آب استفاده شد. پس از بارشها و انتقال آب رودخانه رازآور، تالاب در فروردین ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ تا حدی احیا شد، اما کاهش دبی سرآب سبزعلی در تیر، مرداد و مهر ۱۴۰۳ و در نهایت کاهش به ۴ لیتر در ثانیه در ۱۲ مهر ۱۴۰۴، نشاندهنده احتمال خشک شدن کامل تالاب هشیلان است.
تالاب هشیلان در روستای هشیلان، ۲۶ کیلومتری شمال غرب کرمانشاه و در دهستان میاندربند واقع شده و مساحتی حدود ۴۵۰ هکتار دارد. آب آن از سرآب سبزعلی تأمین میشود و پوشش گیاهی تالاب عمدتاً گیاهان آبزی و علفی است. این تالاب زیستگاه گونههای متنوع جانوری شامل پستانداران، پرندگان مهاجر، ماهیان، مارها و دوزیستان است و بهعنوان تنها تالاب استان کرمانشاه و اکوسیستم آبی ارزشمند، اهمیت بالایی برای طبیعتگردی و حفاظت دارد.
خشکی کامل سرآب یاوری؛ بارشهای پاییزی هم نتوانست آن را نجات دهد
۱۸ مرداد ۱۴۰۴، رئیس اداره محیط زیست شهرستان کرمانشاه اعلام کرد که سراب یاوری، یکی دیگر از سرابهای مهم استان، در روزهای گرم اخیر بهطور کامل خشک شده است. محمدحسین فلاحتی پیشتر در مهر ۱۴۰۳ در گفتوگو با ایسنا با اشاره به وضعیت منابع آبی کرمانشاه بیان کرده بود که با بارشهای خوب بهاری همان سال، سراب یاوری پس از چند سال خشکی کامل احیا شد؛ اما اکنون دوباره خشک شده، دیگر دبی ندارد و هیچ آبی در کف سراب باقی نمانده است. وی ابراز امیدواری کرد که با شروع بارشهای پاییزی، این سراب دوباره احیا شود، اما تاکنون این اتفاق رخ نداده است
طی سالهای اخیر، آبدهی سرآب یاوری در فصول پرآب به شدت کاهش یافته و در فصول گرم سال بهطور کامل خشک میشود. مسئولان حکومتی، خشکسالی و حفر چاههای غیرمجاز توسط مردم منطقه را عامل آن میدانند، اما فعالان محیط زیست با اشاره به اینکه تعداد چاههای مجاز بسیار بیشتر از غیرمجاز است، فساد و جوازفروشی در صدور مجوز چاه را عامل اصلی کاهش آب سرآب میدانند.
در فروردین ۱۳۸۸، آبدهی سرآب روانسر در آماربرداری بلندمدت به تقریبا صفر رسید. تیر ۱۴۰۰، رئیس اداره حفاظت محیط زیست کرمانشاه اعلام کرد که سرآب یاوری در آستانه خشکیدگی کامل است، اما جانوران منطقه هنوز تهدید جدی نداشتند. شهریور ۱۴۰۰، مدیرعامل آب منطقهای کرمانشاه خبر از خشک شدن سراب و نابودی آبزیان داد و مرداد ۱۴۰۰ تصاویر دریاچه خشکشده منتشر شد.
دی ۱۴۰۲، مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری کرمانشاه اعلام کرد که با انشعاب از کانال سد گاوشان، ۶۰ هزار متر مکعب آب برای احیای سراب تأمین خواهد شد. اردیبهشت ۱۴۰۳، سرآب پس از بارشهای بهاری دوباره احیا شد و وضعیت مناسبی پیدا کرد، اما تیر و مرداد همان سال، مسئولان اعلام کردند که چشمه دبی قابل توجه ندارد و احتمال خشک شدن مجدد بالا است. در نهایت، ۱۰ مهر ۱۴۰۳ و ۱۲ مهر ۱۴۰۴، رئیس اداره محیط زیست کرمانشاه تایید کرد که سرآب یاوری بهطور کامل خشک شده است.
سرآب یاوری، در ۲۱ کیلومتری شمال غرب کرمانشاه قرار دارد و پیش از خشکسالی حداکثر آبدهی آن ۳۲۰ متر مکعب در ثانیه بود. این سرآب محل شنا و تفریح محلیها و تأمین آب ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی از طریق کانال ۴ کیلومتری است.
کرمانشاه؛ سرزمین سرآبها در معرض بحران خشکسالی؛
استان کرمانشاه زمانی به «سرزمین سرآبها» معروف بود؛ زیرا آب چشمههای نزدیک به هم روی سطح زمین، رودخانهها یا دریاچههای پرآب تشکیل میدادند. آب این سرابها از پاکترین و سالمترین منابع آب شیرین محسوب میشود.
رئیس اداره محیط زیست کرمانشاه با اشاره به وضعیت منابع آبی استان، اعلام کرد که بیشتر رودخانههای کرمانشاه به جز پسابها خشک شدهاند و در اغلب آنها آب جاری وجود ندارد.
