سقز در تنگنای معیشتی؛ از جهش قیمتها و اختلال بانکی تا بیکاری کارگران و حذف گوشت از سفره مردم
۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ گزارشها و شواهد رسیده به کُردپا طی ۹ روز گذشته از شهر سقز در استان کُردستان، از افزایش فزاینده قیمت کالاهای اساسی، کمبود شدید نقدینگی، اختلال مکرر در خدمات بانکی، رکود و تعطیلی مراکز تولیدی، افزایش بیکاری و فشار بیسابقه اقتصادی بر شهروندان حکایت دارد. روایتهای مردمی نشان میدهد که تنها طی دو هفته، قیمت بسیاری از کالاهای مصرفی و مواد اولیه چند برابر شده و همزمان توان خرید و معیشت بخش بزرگی از جامعه بهشدت کاهش یافته است.
این گزارش بر پایه روایت مستقیم شهروندانی تهیه شده که خود در بازار کار و فضای اقتصادی شهر فعالیت دارند و بهصورت مستقیم و غیرمستقیم با وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم درگیر هستند. اطلاعات این گزارش در چهار مرحله و در روزهای ۱۰، ۱۵، ۱۷ و ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ به کُردپا رسیده است. آنچه در این میان قابل توجه است، نهتنها روند صعودی قیمتها، بلکه سرعت افزایش نرخ کالاها حتی در فاصله چند روز است؛ بهگونهای که برخی شهروندان میگویند قیمت بعضی اقلام تنها در عرض دو هفته دو تا سه برابر شده و تفاوتها فاحش است.
روایت اول
۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ گرانی بیسابقه، بحران مسکن و خداحافظی با گوشت و مرغ
یک شهروند در گزارش خود اعلام میکند که تنها برای خرید دو عدد مرغ مبلغ ۱ میلیون و ۹۷۰ هزار تومان هزینه کرده است و دیگر چیز ارزانی پیدا نمیشود.
او وضعیت مسکن را بحرانی توصیف کرده و میگوید؛ در شهر «سقز» خانهای برای کرایه پایینتر از ۵۰۰ میلیون تومان رهن و ۱۵ میلیون تومان اجاره ماهانه باقی نمانده است، آن هم برای خانهای کوچک که تنها یک اتاق و آشپزخانه داشته باشد.
این شهروند میگوید گرانی تنها محدود به کالاهای اصلی نیست و حتی اقلام بسیار ساده روزمره نیز با افزایش شدید قیمت روبهرو شدهاند؛ برای مثال، یک عدد نایلون پلاستیکی نازک در نانوایی که نان در آن قرار داده میشود، به ۵ هزار تومان رسیده است.
او درباره وضعیت اقشار کمدرآمد و کارگران میگوید: «کسی نمیداند چه بر سر کارگرها میآید. خیلیها دیگر حتی توان سیر کردن خانوادههایشان را ندارند. قیمت کالاهای اساسی آنقدر بالا رفته که قشرهای آسیبپذیر عملا باید با گوشت و مرغ خداحافظی کنند.»
روایت دوم
۱۵اردیبهشت ۱۴۰۵؛ بیثباتی قیمتها، کمبود نقدینگی، اختلالات بانکی و نگرانی روزافزون مردم از آینده
یک شهروند دیگر درباره فضای عمومی شهر میگوید: «مردم از نظر روحی وضعیت خوبی ندارند؛ یک روز امیدوارند و روز دیگر پر از نگرانی و ترس از آینده. همزمان هر روز قیمتها و هزینههای زندگی بیشتر میشود.»
به گفته او، افزایش لحظهای قیمتها حتی فروشندگان را نیز دچار بحران کرده است. یکی از فروشندگان لوازم خانگی به او گفته: «اگر امروز جنسی را یک میلیون تومان بفروشم، فردا باید همان جنس را برای مغازه خودم، یک میلیون و پانصد هزار تومان بخرم.»
همزمان شهروندان از کمبود پول نقد و اختلال گسترده در سیستم بانکی خبر میدهند. یک شهروند میگوید: «در یک هفته سه بار به بانک ملی رفتم؛ هر سه بار سیستم بانک قطع بود. پول نقد هم اصلا پیدا نمیشود.» او میافزاید: «آخرین بار که بانک بودم، فردی درخواست پول نقد کرد اما به او گفتند اصلا پول نقد نداریم.»
به گفته شهروندان، محدودیت نقدینگی و اختلال بانکی باعث شده حتی پرداخت وامهای معمول نیز متوقف شود؛ مثلا «دیگر وام ازدواج هم نمیدهند و به جای پول، پیشنهاد تحویل کالا میکنند.»
شهروندان با نگرانی میپرسند: «در شرایطی که پول نقد نیست و همه چیز کارت بانکی شده که آن هم مدام قطع است، اگر نیروگاههای برق هدف قرار گیرند، مردم چگونه باید پول خود را از بانکها خارج کنند؟»
روایت سوم
۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ تعطیلی تولید، بیکاری گسترده و جهش روزانه قیمتها در بازار
این شهروند روایت خود را اینگونه آغاز میکند: «اقتصاد ایران در بخش تولید بهشدت شکننده شده و بسیاری از مراکز تولیدی به دلایل مختلف تعطیل شدهاند.» به گفته او، نبود مواد اولیه، هزینه بالای تولید، افزایش نرخ انرژی و کرایهها، بسیاری از واحدهای تولیدی را از ادامه فعالیت ناتوان کرده است.
او تاکید میکند: «استانهای محروم و به حاشیهراندهشده مانند کُردستان بیش از دیگر مناطق آسیب دیدهاند و برای تایید گفتهاش با اشاره به وضعیت شهرک صنعتی سقز میگوید: «تا ابتدای اردیبهشتماه بیش از ۳۰۰ کارگر بیکار شدهاند و حدود ۱۵۰ کارگر دیگر نیز با نصف حقوق مشغول به کارند؛ این در حالی است که کل نیروی کار این شهرک حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ نفر است.»
به گفته این منبع، همزمان با بحران اقتصادی، آسیبهای اجتماعی نیز بهشدت افزایش یافتهاند: «سرقت، راهزنی و کسب درآمد از راههای نابههنجار بیشتر و منجر به افزایش پدیده «بقای مجرمانه» شده است.»
او درباره وضعیت روانی جامعه میگوید: «مردم در ناامیدی عمیق و نگرانی شدید از آینده زندگی میکنند و از نظر ذهنی و روانی فرسوده شدهاند.»
افزایش چند برابری قیمتها طی دو هفته؛ از مصالح ساختمانی تا کالاهای روزمره
این منبع میگوید: «تا یک ماه قبل مردم منتظر بهتر شدن هوا بودند تا شاید کارگری و ساختوساز رونق بگیرد، اما مصالح ساختمانی هم چند برابر شدهاند.»
به گفته او:
- قیمت آهن از کیلویی ۷۰ هزار تومان به ۱۴۵ هزار تومان رسیده است.
- سیمان از کیسهای ۲۱۵ هزار تومان به ۳۵۰ هزار تومان افزایش یافته است.
او همچنین به افزایش شدید قیمت کالاهای مصرفی اشاره میکند:
- کیسه فریزر لولهای از ۱۰۰ هزار تومان به ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.
- سفره یکبارمصرف از ۸۰ هزار تومان به ۲۵۰ هزار تومان افزایش یافته است.
- شامپوی «صحت» که ۸۰ هزار تومان فروخته میشد اکنون ۲۰۰ هزار تومان خریداری میشود.
- پتوی یکنفره از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان به دو میلیون تومان رسیده است.
- یک کارتن پودر لباسشویی دستی از ۹۸۰ هزار تومان به یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
- نایلون مورد استفاده مغازهها از ۲۵۰ هزار تومان به ۶۵۰ هزار تومان رسیده است.
او تأکید میکند که بخش عمده این افزایش قیمتها تنها در فاصله حدود دو هفته رخ داده است.
این شهروند اشاره میکند که هزینههای جانبی نیز سرسامآور شده است؛ هزینه تعمیرات و بیمه یک ماشین (شامل دیسک، لنت، اگزوز و دستمزد) که سال گذشته ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان بود، اکنون به ۳۳ میلیون تومان رسیده است.
روایت چهارم
۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ مقایسه فاصله آمار حکومتی با واقعیت تلخ بازار؛ قیمتهایی که هر روز بالاتر میروند
این شهروند روایت خود را با ارائه لیستی از قیمت برخی کالاهای اساسی مردم به شرح زیر بیان میکند؛
- تخممرغ شانهای: ۵۰۰ هزار تومان
- هر کیلو گوشت مرغ: ۳۵۰ هزار تومان
- روغن ۵ کیلویی (که قبلا ۴۰۰ هزار تومان بود): ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان
- برنج (که زمستان گذشته ۷۰۰ هزار تومان بود): ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان
- شکر و قند: افزایش قیمت به ۲ برابر
- مواد شوینده و پلاستیکی: افزایش ۲ تا ۳ برابری به دلیل وابستگی به پتروشیمی
سپس این شهروند با ارسال جدول برخی قیمت کالاهای اساسی منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران میگوید: «حتی همین جدول رسمی هم افزایش شدید قیمتها را نشان میدهد، اما قیمت واقعی بازار از این ارقام بالاتر است.»
او میافزاید:
- نوشابه خانوادگی که در جدول ۷۸ هزار تومان ثبت شده، اکنون بین ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومان فروخته میشود.
- قند کیلویی که ۱۳۳ هزار تومان اعلام شده، در بازار ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومان است.
- گوشت گاو درجشده با نرخ یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، گوشت استخواندار است و گوشت خالص حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت دارد.
- روغن مایع ۸۰۰ گرمی به جای ۳۰۰ هزار تومان، حدود ۳۵۰ هزار تومان فروخته میشود.
- ماهی قزلآلا به جای ۵۰۰ هزار تومان، بین ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان است.
- مرغ ماشینی نیز از ۲۸۶ هزار تومان به حدود ۳۶۰ هزار تومان رسیده است.
او تاکید میکنند قیمت اقلامی مانند صابون و مواد پاککننده به عمد از لیستهای دولتی حذف شدهاند چون درصد گرانی آنها بسیار بالاتر است و خسارات جنگی به پتروشیمیها قیمت محصولات پلاستیکی را به قدری بالا برده که حکومت از انتشار آن واهمه دارد و این فهرست حکومتی در کنار نمایش بخشی از گرانیها، نوعی «چشمپوشی و ملاحظه امنیتی» نیز در خود دارد؛ زیرا قیمتها عملا بهصورت روزانه در حال افزایش هستند.
مشاهده میشود که با آغاز درگیریها از ابتدای اسفندماه، حکومت آگاهانه قیمتها را افزایش داده و از شرایط جنگی به نفع خود و علیه معیشت مردم استفاده کرده است.
تنظیم؛ اوین مصطفیزاده
