فراخوان ائتلاف ایمپکت ایران در میانه جنگ برای حقوق، عدالت و پاسخگویی توسط
در پی حملات نظامی که ایران را از روز شنبه وارد یک درگیری مسلحانه کرده است، و در این لحظه از بلاتکلیفی بزرگ، سازمانهای تشکیلدهنده ائتلاف «ایمپکت ایران» (Impact Iran)، بیش از هر زمان دیگری بر تعهد تزلزلناپذیر خود به حفاظت و ترویج حقوق و کرامت همه مردم در ایران تأکید میکنند.
ما عمیقاً از هزینههای انسانی سنگینی که این درگیری بر جمعیت غیرنظامی — که مدتهاست از سرکوب و بیثباتی رنج بردهاند — تحمیل میکند، نگرانیم. ما از همه طرفها میخواهیم که به تعهدات خود تحت قوانین بینالمللی حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بینالمللی پایبند باشند. اصول زیر باید راهنمای اقدامات همه ذینفعان باشد.
ایرانیان حق دارند امنیت داشته باشند در وضعیت فعلی درگیری مسلحانه، همه طرفهای درگیر باید بهطور کامل به تعهدات خود تحت حقوق بشردوستانه بینالمللی، از جمله اصول تفکیک بین غیرنظامیان و رزمندگان، تناسب، احتیاط، ضرورت و انسانیت احترام گذاشته و آنها را اجرا کنند. جان و رفاه غیرنظامیان باید بدون استثنا محافظت شود. قوانین بینالمللی حقوق بشر در درگیریهای مسلحانه متوقف نمیشوند؛ برخی حقوق، از جمله حق حیات و ممنوعیت شکنجه، تحت هیچ شرایطی، از جمله در وضعیتهای اضطراری اعلامشده، قابل تعلیق نیستند.
ما بهویژه نگران وضعیت کسانی هستیم که در بازداشت بهسر میبرند. درگیری و انتقال سیاسی لحظات بهویژه خطرناکی برای افراد تحت بازداشت است که بهطور منحصربهفردی در معرض سوءرفتار، ناپدیدسازی و آسیبهای فراقضایی قرار دارند. با تمام زندانیان و بازداشتشدگان باید رفتاری انسانی و مطابق با استانداردهای بینالمللی صورت گیرد. قوانین درگیری مسلحانه در هر شرایطی قتل، شکنجه، رفتار بیرحمانه و گروگانگیری تمامی افرادی را که بهطور فعال در مخاصمات شرکت ندارند، ممنوع میکند. این حفاظها قابل تعلیق نیستند.
فراتر از بافت درگیری مسلحانه، ایرانیان سالها از سرکوب وحشیانه و سیستماتیک رنج بردهاند. نیروهای امنیتی هزاران نفر — و احتمالاً دهها هزار نفر — را بهطور غیرقانونی کشتهاند و در حال حاضر تعداد بسیار بیشتری را بهطور خودسرانه بازداشت کردهاند که در معرض خطر شکنجه، بدرفتاری و مجازات اعدام قرار دارند. حق برخورداری از امنیت مستلزم پایان فوری استفاده از نیروی مرگبار و مفرط علیه معترضان مسالمتجو، پاسخگویی اساسی و اصلاح نهادهای امنیتی مسئول این سوءرفتارها، و آزادی فوری همه کسانی است که بهطور خودسرانه بازداشت شدهاند — از جمله معترضان، مدافعان حقوق بشر، وکلای دادگستری، روزنامهنگاران، کارکنان رسانهها، نویسندگان، هنرمندان و فعالان صنفی.
ما فراتر از آن، از همه طرفها میخواهیم که دسترسی ایمن و بدون مانع را برای سازمانهای بشردوستانه تضمین کنند، از مراکز و پرسنل پزشکی محافظت نمایند، و کریدورهای بشردوستانه را برای کمک به غیرنظامیان آسیبدیده ایجاد کرده و به آنها احترام بگذارند.
ما همچنین به شدت نگران امنیت گروههایی هستیم که با خطر بیشتری مواجهاند، از جمله زنان و دختران که در دوران درگیری مسلحانه و انتقال سیاسی بیشتر در معرض خشونتهای مبتنی بر جنسیت قرار میگیرند؛ اقلیتهای قومی و مذهبی، از جمله کُردها، بلوچها، عربها، بهاییها، مسیحیان و دیگران که ممکن است در میان بیثباتی مورد هدف قرار گرفته یا به عنوان قربانی (سپر بلا) معرفی شوند؛ و پناهندگان و افراد بدون تابعیت که در زمره آسیبپذیرترین افراد هستند و ممکن است هیچ راهی برای حفاظت یا فرار نداشته باشند.
ایرانیان حق دارند از عدالت برخوردار باشند ما اذعان میکنیم که کشته شدن مقامات ارشد رژیم با ابراز آرامش بسیاری از ایرانیان همراه بوده است که بازتابدهنده دههها ترومای مشترک ریشهدار در سرکوب، وحشیگری و خفه کردن سیستماتیک مخالفتهاست. ما این واکنش را درک میکنیم.
در عین حال، این کشتارها مردم ایران، قربانیان، بازماندگان و خانوادههای آنان را از امکان پاسخگو کردن عاملان از طریق فرآیندهای قانونی محروم میکند. عدالت — عدالت واقعی، پایدار و مشروع — از طریق مرگ یا انتقام حاصل نمیشود. عدالت مستلزم دادگاههای مستقل، دادرسیهای شفاف و پاسخگویی در پیشگاه قانون است. تأکید باید همچنان بر پاسخگویی از طریق فرآیندهای قانونی باقی بماند، نه انتقامجویی یا مصونیت از طریق مرگ. مشروعیت هر مورد کشتار فردی تحت حقوق بشردوستانه بینالمللی موضوعی است که باید توسط مراجع قانونی مستقل بررسی شود — و دقیقاً به همین دلیل است که فرآیندهای پاسخگویی بیطرفانه ضروری هستند.
ما خواستار حفظ تمامی اسناد مربوط به نقض حقوق بشر — در گذشته و حال — هستیم و از جامعه بینالمللی میخواهیم که از مکانیسمهای پاسخگویی مستقل، از جمله هیئت حقیقتیاب سازمان ملل در مورد ایران حمایت کند و زمینهساز یک عدالت انتقالی جامع باشد — شامل پاسخگویی کیفری، حقیقتجویی، جبران خسارت برای قربانیان و تضمین عدم تکرار. شواهد جمعآوری شده توسط سازمانهای جامعه مدنی در این دوره باید به عنوان یک اولویت محافظت شوند.
ایرانیان حق دارند برای آینده خود تصمیم بگیرند اعلامیه جهانی حقوق بشر تأکید میکند که اراده مردم باید اساس اقتدار حکومت باشد. این بر عهده مردم ایران — و تنها مردم ایران — است که آینده سیاسی خود را آزادانه و بدون طرد دیگران تعیین کنند.
هرگونه انتقال یا تثبیت قدرت سیاسی باید شفاف، فراگیر و با مشارکت معنادار کنشگران جامعه مدنی انجام شود. سازمانهای جامعه مدنی ایران، گروههای زنان، جوامع اقلیت، مدافعان حقوق بشر و جوامع دیاسپورا باید در هرگونه مذاکرات سیاسی یا گفتگوهای حکمرانی پس از درگیری، کرسی واقعی داشته باشند. بازیگران خارجی باید به جای هدایت، از فرآیندهای انتقالی تحت رهبری ایرانیان حمایت کنند.
ما از جامعه بینالمللی میخواهیم که از فرآیندهای تحت رهبری ایرانیان برای ساختن آیندهای که بازتابدهنده اراده همه ایرانیان باشد، حمایت کند — نه اینکه جایگزین آن شود؛ آیندهای بدون تمایز بر اساس جنسیت، قومیت، مذهب، عقیده یا دیدگاه سیاسی.
ایرانیان حق دارند آزاد و برابر زندگی کنند برای دههها، مردم ایران تحت سیستمی زندگی کردهاند که بهطور سیستماتیک حقوق اساسی آنها را سلب کرده است — جرمانگاری مخالفت، آزار و اذیت اقلیتها، و اجرای قوانین تبعیضآمیز که بیشترین فشار آن بر زنان، جوامع قومی، اقلیتهای مذهبی و کسانی که لب به سخن گشودهاند، بوده است. هر تغییر سیاسی که رخ دهد، این الگوهای طرد و سرکوب نباید صرفاً شکلی جدید تحت مقامات جدید به خود بگیرد.
آینده ایران به هر شکلی که باشد، باید ریشه در احترام کامل، محافظت و تحقق حقوق بشر برای همه — بدون استثنا و بدون مصالحه — داشته باشد. حق زندگی و امنیت شخصی، آزادی بیان و عقیده، آزادی تجمع و تشکل، برابری در پیشگاه قانون، عدم تبعیض، آزادی مذهب یا عقیده، حق رأی و مشارکت سیاسی، دادرسی عادلانه و محاکمه منصفانه — همان حقوقی که امروزه در ایران سرکوب میشوند — باید فردا برای همه مردم، از جمله زنان و دختران و تمامی اقلیتهای قومی و مذهبی ایران تضمین شود.
ما از تمامی بازیگرانی که در آینده سیاسی ایران مشارکت دارند یا بر آن تأثیر میگذارند میخواهیم که تعهدی صریح و علنی به این حقوق به عنوان یک بنیاد غیرقابل مذاکره بدهند — نه به عنوان آرزوها، بلکه به عنوان تعهدات الزامآور تحت قوانین بینالمللی حقوق بشر.
حق دسترسی به اطلاعات باید محافظت شود اطلاعات مستقل و دقیق در زمان درگیری ضروری است — و سرکوب آن خود نوعی آسیب است. ایران یکی از گستردهترین زیرساختهای سرکوب دیجیتال در جهان را دارد. قطع اینترنت، کاهش سرعت، فیلترینگ و نظارت مدتهاست برای ساکت کردن مخالفان و کنترل جریان اطلاعات استفاده شده است. در لحظه درگیری مسلحانه، این ابزارها حتی خطرناکتر میشوند: میتوان از آنها برای پنهان کردن جنایات، سرگردان کردن غیرنظامیان و جلوگیری از دسترسی جوامع آسیبدیده به کمک یا اطلاعرسانی وضعیتشان به دنیای خارج استفاده کرد.
ما خواستار توقف فوری هرگونه قطع اینترنت یا اختلال در ارتباطات هستیم. مردم ایران حق دارند به اطلاعات دسترسی داشته باشند و آنها را به اشتراک بگذارند، از جمله اطلاعات مربوط به درگیریهایی که در اطرافشان در جریان است. ما همچنین خواستار محافظت از منابع، افشاگران و کسانی هستیم که تخلفات را در محل مستند میکنند — کار آنها برای هرگونه فرآیند پاسخگویی در آینده ضروری است و نباید جرمانگاری شده یا به خطر بیفتد.
ما خواستار محافظت از روزنامهنگاران و کارکنان رسانهها — چه در داخل و چه در خارج از ایران — و دسترسی ایمن و بدون مانع برای مطبوعات مستقل هستیم. تحت حقوق بشردوستانه بینالمللی، روزنامهنگارانی که درگیریهای مسلحانه را پوشش میدهند غیرنظامی محسوب میشوند و باید به عنوان غیرنظامی محافظت شوند. هدف قرار دادن عمدی آنها جنایت جنگی محسوب میشود. ما همچنین از شرکتهای فناوری و ارائهدهندگان پلتفرمها میخواهیم که اقدامات فعالی انجام دهند تا اطمینان حاصل شود زیرساختهای ارتباطی که به مردم ایران خدمات میدهند در دسترس باقی بمانند و در برابر هرگونه فشاری برای محدود کردن یا نظارت بر آن به شیوههایی که کاربران را به خطر میاندازد، مقاومت کنند.
تعهدات جامعه بینالمللی دولتهای دخیل در این درگیری یا حامی آن، نه تنها تحت حقوق بشردوستانه بینالمللی، بلکه تحت چارچوب کامل قوانین بینالمللی حقوق بشر دارای تعهداتی هستند. این تعهدات به دلیل پیچیدگی سیاسی یا اهمیت استراتژیک یک درگیری کاهش نمییابند. هرج و مرج درگیری مسلحانه نباید پوششی برای عادیسازی مصونیت از مجازات یا از بین بردن مکانیسمهای بینالمللی شود که دقیقاً برای لحظاتی مانند این وجود دارند.
ما از همه دولتها میخواهیم:
- نظام حقوق بشری سازمان ملل را حفظ و تقویت کنند — از جمله شورای حقوق بشر، گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد ایران و هیئت مستقل بینالمللی حقیقتیاب در مورد ایران. این مکانیسمها باید محافظت شوند، منابع کافی در اختیارشان قرار گیرد و از حمایت سیاسی کامل برخوردار شوند، نه اینکه به نام مصلحتجویی ژئوپلیتیک تضعیف شده یا به حاشیه رانده شوند.
- ابتکاراتی را برای پاسخگو کردن عاملان نقض فاحش حقوق بشر و جنایات تحت قوانین بینالمللی اتخاذ کنند — دولتها نباید به حمایت از تحقیقات هیئت حقیقتیاب بسنده کنند. آنها باید اطمینان حاصل کنند که مجموعه شواهد جمعآوری شده از طریق چنین تحقیقاتی و غیره، به دفاتر دادستانی مربوطه که ممکن است صلاحیت اقدام مقتضی را داشته باشند، منتقل شود؛ از جمله برای گشایش تحقیقات و صدور حکم بازداشت. برای این منظور، دولتها باید:
- صلاحیت قضایی ایجاد کرده و تحقیقات را در سطح داخلی آغاز کنند، از جمله بر اساس صلاحیت جهانی و دیگر اشکال صلاحیت فراسرزمینی.
- شورای امنیت سازمان ملل را تشویق کنند تا وضعیت در جمهوری اسلامی ایران را به دیوان کیفری بینالمللی ارجاع دهد.
- به قربانیان و بازماندگان پناه (حفاظت) دهند — دولتها باید به قربانیان و بازماندگان نیازمند به حفاظت و همچنین خانوادههای آنان، پناهندگی و ویزای بشردوستانه و همچنین مراقبتهای پزشکی و روانشناختی ارائه دهند.
- از ایرانیان در تبعید با رسیدگی و مقابله با فعالیتهای سرکوب فرامرزی ایران محافظت کنند — دولتها باید استراتژیهایی را برای پیشگیری، رسیدگی و مقابله با فعالیتهای سرکوب فرامرزی ایران که ایرانیان در تبعید، از جمله مدافعان حقوق بشر، قربانیان، بازماندگان و خانوادههای آنان، وکلا، روزنامهنگاران، کارکنان رسانهها، نویسندگان و هنرمندان را هدف قرار میدهند، هماهنگ کنند.
- اطمینان حاصل کنند که تحریمها غیرنظامیان را مجازات نمیکند — هرگونه رژیم تحریمی، موجود یا جدید، باید شامل معافیتهای بشردوستانه قوی باشد تا اطمینان حاصل شود که غیرنظامیان از غذا، دارو، خدمات مالی یا کالاهای اساسی محروم نمیشوند. بار تصمیمات ژئوپلیتیک نباید بر دوش مردم ایران بیفتد.
- از جامعه مدنی و مدافعان حقوق بشر حمایت کنند — دولتها و اهداکنندگان باید حمایت مستمری از سازمانهای جامعه مدنی ایران، مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران و تلاشهای مستندسازی — هم در داخل ایران و هم در جوامع دیاسپورا — به عمل آورند. این شامل راههای ایمن، بودجه اضطراری و اقدامات حفاظتی است.
- خواسته ایرانیان برای تغییرات اساسی را که بارها، بهطور گسترده و با قدرت و با هزینهای گزاف توسط معترضان ایرانی ابراز شده است، به رسمیت شناخته و از آن حمایت کنند؛ از جمله اصلاحات عمیق در چارچوبهای قانون اساسی و قانونگذاری ایران. دولتها میتوانند بهویژه با حمایت از ابتکارات جامعه مدنی که هدفشان تسهیل گفتگوی فراگیر میان ایرانیان و پیشبینی یک انتقال احتمالی منظم است، نقش ایفا کنند.
جامعه بینالمللی هم ابزار و هم تعهد به اقدام را دارد. ما از همه دولتها میخواهیم که از نفوذ، اهرمها و تعهدات قانونی خود برای محافظت از مردم ایران استفاده کنند — نه اینکه منافع استراتژیک خود را به قیمت جان انسانها تأمین کنند.
«ایمپکت ایران» و سازمانهای عضو آن در این لحظه حساس و خطرناک از تاریخ ایران، در همبستگی کامل با مردم ایران ایستادهاند. ما به مستندسازی، دادخواهی و سخن گفتن — تحت هر شرایطی — در دفاع از حقوق و کرامت همه ایرانیان ادامه خواهیم داد.
— ائتلاف ایمپکت ایران (Impact Iran Coalition)
امضاکنندگان:
- سازمان حقوق بشر اهواز
- همه حقوق بشر برای همه در ایران
- بنیاد آرتیکل ۱۹ (ARTICLE 19)
- انجمن حقوق بشر مردم آذربایجانی در ایران (آهراز - AHRAZ)
- شبکه مستندسازی حقوق بشر بلوچستان
- گروه حقوق بشر بلوچستان (BHRG)
- کانون مدافعان حقوق بشر
- سازمان ECPM (همه با هم علیه مجازات اعدام)
- سازمان حقوق بشر ایران
- مرکز اسناد حقوق بشر ایران
- انجمن حقوق بشر کردستان - ژنو (KMMK-G)
- شبکه حقوق بشر کردستان
- سازمان حقوق بشر کُردپا (Kurdpa)
- سازمان بینالمللی اوترایت (Outright International)
- انجمن قلم آمریکا (PEN America)
- رسانک
- بنیاد سیامک پورزند (SPF)
- اتحاد برای ایران (U4I)
