۲۷ آبان ۱۴۰۵؛ جان‌باختن ۱۳ کارکن و مهندس آبدانانی و مجروح شدن ۱۷ تن دیگر در واژگونی مرگبار اتوبوس سرویس شرکت پتروپالایش دهلران در شامگاه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، که نتیجه مستقیم جاده‌های ناایمن و محرومیت زیرساختی ایلام با وجود منابع عظیم نفت و گاز است، روز سه‌شنبه ۲۶ آبان به اعتراضات گسترده هزاران تن از شهروندان آبدانان انجامید. این تجمعات که با شعارهای اعتراضی علیه ساختار حاکم و گرامیداشت جان‌باختگان دی‌ماه ۱۴۰۴ و ژن ژیان ئازادی در میدان ولی‌عصر و خیابان‌های شهر برگزار شد، با شلیک گاز اشک‌آور، گلوله‌های ساچمه‌ای و بازداشت دست‌کم هفت شهروند از جمله یک نوجوان ۱۵ ساله از سوی نیروهای امنیتی و سرکوبگر پاسخ داده شد. هم‌زمان، رسانه‌های حکومتی و مقامات قضایی ضمن انکار بازداشت‌ها و تهدید معترضان به برخورد قاطع، بر برجسته‌سازی عزل چند مدیر و «انتشار بیانیه‌ای بدون امضا و تاییدنشده منتسب به خانواده‌های قربانیان»، بر ستم اقتصادی و زیرساختی علیه مردم ایلام و نقض آشکار حق حیات و ایمنی کار آنان سرپوش بگذارند.

اعتراضات مردمی آبدانان در ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛

بعدازظهر سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، در پی جان‌باختن ۱۳ شهروند آبدانانی در واژگونی مرگبار اتوبوس کارکنان شرکت پتروپالایش، اعتراضات گسترده‌ای در آبدانان شکل گرفت که تا شامگاه همان روز ادامه داشت. تجمعات ابتدا با حضور چند صد تن از شهروندان در میدان ولی‌عصر آغاز شد، اما شمار معترضان به‌سرعت افزایش یافت و به هزاران نفر رسید. سپس دامنه اعتراضات به خیابان‌های دیگر شهر گسترش پیدا کرد.

معترضان شعارهایی از جمله «مرگ بر دیکتاتور»، «مرگ بر حیدر حیدر» ــ در اشاره به شعار نیروهای سرکوبگر ــ، «مسئول بی‌لیاقت، استعفا استعفا» و «عزا عزاست امروز، روز عزاست امروز» سر دادند. همچنین، بنری مرتبط با نیروهای بسیج که از جمله نیروهای سرکوبگر در ایران به‌شمار می‌روند، توسط شماری از افراد پاره شد. در ادامه اعتراضات و در ساعات شامگاه، شهروندان در مقابل مسجد جامع آبدانان تجمع کردند.

معترضان همچنین با یادآوری دو جان‌باخته اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، علیرضا صیدی و بامشاد سلیمان‌خانی، شعارهای «علیرضا روحت شاد» و «بامشاد روحت شاد» سر دادند و یاد آنان را گرامی داشتند.

از آغاز اعتراضات، نیروهای گارد ویژه و دیگر نیروهای سرکوبگر در خیابان‌های شهر مستقر شدند. با توجه به حضور گسترده مردم، این نیروها در ساعات نخست نتوانستند اقدامی برای متفرق‌کردن معترضان انجام دهند، اما در ساعات نزدیک به شامگاه، برای پایان‌دادن به تجمعات، به سوی مردم گاز اشک‌آور و گلوله‌های ساچمه‌ای شلیک کردند. تاکنون گزارشی مبنی بر زخمی‌شدن معترضان به دست کُردپا نرسیده است.

همچنین در جریان برخورد نیروهای امنیتی و سرکوبگر با معترضان، تاکنون هویت هفت شهروند بازداشت‌شده برای کُردپا احراز شده است. این افراد عبارت‌اند از: سینا درویشی، نوجوان ۱۵ ساله، ایرج حیدری، سعید عبداللهی، اصغر اکبری، آرمین سلیمانی، بهنام مرادی و پیمان کریم‌زاده. تا زمان انتشار این گزارش، اطلاعی از سرنوشت و محل نگهداری این هفت شهروند در دست نیست و آنان از حق دسترسی به وکیل، تماس و ملاقات با خانواده محروم هستند. همچنین محسن باویر نیز برای چند ساعت بازداشت و سپس آزاد شد.

از انکار بازداشت‌ها و تهدید معترضان تا سکوت  درباره محرومیت‌های زیرساختی و انتشار بیانیه «منتسب به خانواده ۱۳ جانباخته» در رسانه‌های حکومتی؛

رسانه‌های حکومتی نیز به اعتراضات آبدانان پرداختند، اما این اعتراضات را صرفا به سوگواری و ابراز همدردی با خانواده‌های جان‌باختگان نسبت دادند و هیچ اشاره‌ای به بازداشت هفت شهروند، شلیک گاز اشک‌آور و سلاح ساچمه‌ای به سوی معترضان نکردند. این رسانه‌ها همچنین با اشاره به آنچه «شعارهای دارای رنگ‌وبوی سیاسی» خواندند، به نقل از دادستان آبدانان مردم را تهدید کردند و از «برخورد قاطع» با افرادی سخن گفتند که آنان را «مخل نظم عمومی و تحریک‌کننده احساسات» معرفی کردند.

هم‌زمان، این رسانه‌ها با پوشش گسترده خبر اعلام جرم علیه مدیرعامل شرکت NGL دهلران و مدیرکل راهداری استان ایلام و عزل شماری از مدیران پالایشگاه، از پرداختن به محرومیت زیرساختی آبدانان و ایلام و عواملی که به فاجعه مرگبار واژگونی اتوبوس و جان‌باختن ۱۳ شهروند انجامید، خودداری کردند.

خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت شمار حاضران در تجمع به حدود هزار نفر رسیده بود. این خبرگزاری هدف اولیه شهروندان را ابراز همدردی و مطالبه‌گری در پی حادثه واژگونی اتوبوس عنوان کرد، اما مدعی شد که «با میدان‌داری برخی افراد»، شعارها «رنگ‌وبوی سیاسی» گرفته و عده‌ای نیز قصد «آسیب به اموال عمومی» داشته‌اند.

خبرگزاری تسنیم، دیگر رسانه وابسته به سپاه پاسداران، نیز هدف تجمع را «ابراز همدردی با خانواده‌های جان‌باختگان» توصیف کرد. اسدالله چراغی، نماینده آبدانان در مجلس، نیز در گفت‌وگو با این خبرگزاری، بازداشت شهروندان در جریان اعتراضات را انکار کرد.

خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضائیه، نیز به نقل از امرالله میسائی، دادستان آبدانان، از تهدید معترضان خبر داد. دادستان آبدانان اعلام کرد با افرادی که به گفته او «قصد بر هم زدن نظم عمومی و تحریک احساسات مردم را داشته باشند»، برخورد قاطع خواهد شد.

این رسانه‌ها با برجسته‌سازی خبر اعلام جرم علیه مدیرعامل NGL دهلران و مدیرکل راهداری ایلام و عزل شماری از مدیران پالایشگاه، هیچ اشاره‌ای به محرومیت زیرساختی و ستم اقتصادی، سیاسی و اجتماعی علیه مردم آبدانان و استان ایلام نکردند. در واکنش به این رویکرد رسانه‌ای، شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی در ایلام تاکید کردند که «قربانی‌کردن یک مدیر، ریشه‌های این فاجعه را از میان نمی‌برد و تا زمانی که مردم آبدانان سهمی از ثروت سرزمین خود نداشته باشند، سهم آنان از این ثروت همچنان جاده‌های ناایمن خواهد بود.» این کاربران خواستار پاسخ‌گویی، عدالت و برخورداری مردم از سهم عادلانه ثروت سرزمین خود شدند.

هم‌زمان با اعتراضات مردمی آبدانان در روز ۲۶ آبان، بیانیه‌ای منتسب به خانواده‌های ۱۳ جان‌باخته واژگونی مرگبار اتوبوس، ابتدا در کانال‌های تلگرامی محلی استان ایلام و شهرستان آبدانان که عموما حکومتی هستند، منتشر شد و بلافاصله خبرگزاری‌های رسمی و رسانه‌های حکومتی، از جمله خبرگزاری‌های فارس و تسنیم و صداوسیمای مرکز ایلام، آن را بازنشر و پوشش دادند. نکته قابل توجه در نحوه انتشار این بیانیه آن بود که متن آن بدون درج امضا یا نام نمایندگان مشخصی از هر یک از ۱۳ خانواده، به‌صورت متنی واحد در اختیار رسانه‌های استانی قرار گرفت. رسانه‌های نزدیک به نهادهای امنیتی نیز از این بیانیه برای دعوت مردم به آرامش و پایان‌دادن به تجمعات خیابانی در میدان ولی‌عصر آبدانان استفاده کردند.

با این حال، تاکنون هیچ‌یک از منابع کُردپا، شهروندان آبدانان یا کاربران شبکه‌های اجتماعی، این بیانیه را منتشر یا تأیید نکرده‌اند.

۱۳ جانباخته و ۱۷ مجروح در واژگونی مرگبار اتوبوس کارکنان پتروپالایش دهلران؛

شامگاه شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، اتوبوس سرویس رفت‌وآمد کارکنان شرکت پتروپالایش دهلران (پروژه NGL 3100) که بیشتر سرنشینان آن از شهروندان آبدانان و روستاهای اطراف و همچنین مهندسان بودند، در کیلومتر ۱۰ جاده دشت‌عباس ـ مورموری، در محور فرعی روستایی سه‌گر و حوالی چاه‌های نفت منطقه دهلران، دچار واژگونی مرگباری شد. در پی این حادثه تاکنون ۱۳ تن جان باخته و ۱۷ تن دیگر مجروح شده‌اند که در بیمارستان‌های ایلام و دزفول بستری هستند.

رسانه‌های جمهوری اسلامی جان‌باختن قربانیان این حادثه را تایید کرده و در گزارش‌های خود به روند امدادرسانی، انتقال مصدومان، پیام‌های تسلیت مقام‌ها، اعلام عزای عمومی و بررسی فنی اتوبوس پرداخته‌اند؛ اما به ناایمنی جاده‌ها، محرومیت زیرساختی ایلام و کمبود امکانات درمانی منطقه اشاره‌ای نکرده‌اند.

به گفته یک منبع مطلع به کُردپا، کارکنان روزانه حدود ۱۵۰ کیلومتر را در جاده‌های ناامن رفت‌وآمد می‌کردند؛ آنان ساعت چهار صبح از خانه خارج می‌شدند و شامگاه از همین مسیرها به محل سکونت خود بازمی‌گشتند. این منبع معتقد است شرکت می‌توانست با احداث خوابگاه برای کارکنان، از رفت‌وآمد روزانه آنان در مسیرهای ناامن و قرار گرفتنشان در معرض خطر جلوگیری کند.

پس از این حادثه، کاربران فضای مجازی از ناایمنی جاده‌ها، محرومیت زیرساختی ایلام با وجود منابع نفت و گاز و نبود امکانات اولیه، از جمله سردخانه برای نگهداری پیکر جان‌باختگان در آبدانان، انتقاد کردند.

ایلام با وجود برخورداری از منابع گسترده نفت و گاز، همچنان با جاده‌های ناایمن، ناوگان فرسوده حمل‌ونقل کارگری و کمبود مراکز درمانی مجهز مواجه است؛ به‌گونه‌ای که مصدومان برای دریافت خدمات درمانی به دزفول منتقل می‌شوند. شهروندان و کارگران خواستار تخصیص عادلانه درآمدهای نفت و گاز منطقه برای ایمن‌سازی جاده‌ها، نوسازی سرویس‌های حمل‌ونقل کارگری و تجهیز مراکز درمانی هستند.

از منظر حقوق بین‌الملل، این وضعیت با تعهدات مربوط به حق حیات، حق برخورداری از شرایط ایمن کار، حق سلامت و منع تبعیض در دسترسی به امکانات و منابع مرتبط است؛ موضوعاتی که در ماده ۶ و ۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۲ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و ماده ۲۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مورد توجه قرار گرفته‌اند.