آژانس خبررسانی کوردپا
۱۷ آبان ۱۴۰۵؛ در پی بارش‌های شدید پاییزی، استان ایلام، که رتبه نخست شاخص فلاکت ایران را دارد، با خسارت‌های گسترده ناشی از بارندگی و سیلاب مواجه شده است. دست‌کم هشت شهرستان این استان و شهرهای تابعه آن‌ها درگیر پیامدهای بارندگی شدید و سیل شده‌اند؛ از خسارت‌های سنگین به مغازه‌ها و منازل مسکونی و گرفتار شدن مردم در سیلاب گرفته تا آسیب‌های گسترده به جاده‌های مواصلاتی که پیش از این نیز کم‌عرض و ناایمن بوده‌اند. همچنین، بخش عشایری و دامداری استان که به‌دلیل محرومیت و فقدان صنایع، بخش مهمی از معیشت مردم به آن وابسته است، متحمل خسارت‌های شدیدی شده است.
بر اساس گزارش‌ها، در شهرستان‌ها و شهرهایی از جمله ایلام، مرکز استان، دهلران، آبدانان، دره‌شهر، مهران، سیروان، چرداول، هلیلان و مورموری، بارش‌های شدید و پیامدهای ناشی از طوفان، آب‌گرفتگی گسترده معابر عمومی، انسداد کانال‌ها و خطر طغیان رودخانه‌ها را در پی داشته است. این شرایط خسارت‌های شدیدی به منازل و مغازه‌های مردم، جاده‌های کوهستانی و زیرساخت‌های کشاورزی و عشایری وارد کرده است. این وضعیت همچنین به اعتراض مردم نسبت به نهادهای اجرایی و اداری استان دامن زده است؛ اعتراض‌هایی که در ادامه سال‌ها مطالبه بی‌پاسخ از شهرداری‌ها برای بهبود زیرساخت‌های استان در حوزه خدمات فاضلاب و دفع آب‌های سطحی مطرح می‌شوند.
در پی این بارندگی‌های شدید، دست‌کم هشت شهرستان ایلام و شهرهای تابعه آن‌ها تحت تاثیر سیلاب قرار گرفته‌اند. پیامدهای این بارش‌ها شامل جاری شدن سیلاب در معابر و ورود آب به منازل مسکونی در ایلام، مرکز استان؛ آسیب شدید به ایل‌راه‌ها، مناطق عشایری و سرپناه‌های دامداران در دهلران؛ خسارت به راه‌های عشایری و تلفات دامی در آبدانان؛ آب‌گرفتگی معابر، خسارت به زیرساخت‌ها و آسیب به زمین‌های زراعی در دره‌شهر؛ خسارت به خطوط انتقال آب و تصفیه‌خانه‌ها در مهران؛ و آب‌گرفتگی و ریزش کوه در محورهای مواصلاتی شهرستان‌های سیروان، چرداول و بدره بوده است.
تصاویر رسیده به کُردپا حاکی از سیل‌گرفتگی گسترده خیابان‌های ایلام و تخریب کامل «سدبندهای سیل» در اطراف خیابان‌هاست. یک شهروند در ویدیو رسیده به کُردپا می‌گوید این سیل‌بندها هیچ تاثیری ندارند و با نخستین بارندگی شدید، سیلاب وارد مغازه‌ها می‌شود.
گزارش‌ها حاکی از آن است که این پیامدها خسارت جانی در پی نداشته‌اند، اما بیش از ۵۰ نفر از سرنشینان خودروهای گرفتار در سیلاب و ساکنان منازل آب‌گرفته نجات یافته‌اند. در بخش خسارت‌های خدماتی و مالی نیز، در بیش از ۲۰ نقطه از محورهای مواصلاتی و جاده‌های کوهستانی ریزش کوه رخ داده است. همچنین، در بخش آب و فاضلاب شهرستان‌های ایلام و مهران، سیلاب با تخریب دیوار ساحلی، دیواره تصفیه‌خانه فاضلاب و لوله‌های خطوط انتقال، بیش از ۷۶ میلیارد ریال خسارت برجای گذاشته است.
در بخش عشایری و دامداری نیز که بخش مهمی از زندگی و معیشت مردم این استان به آن وابسته است، گسیختگی جاده‌های عشایری و آب‌گرفتگی چادرها موجب تلف شدن بخشی از دام‌ها و تخریب سرپناه‌ها و علوفه دامی عشایر در شهرستان‌های دهلران و آبدانان شده است. تاکنون آمار دقیقی از میزان این خسارت‌ها منتشر نشده است. اگرچه مدیرکل امور عشایر از ثبت خسارت‌های وارده برای تخصیص اعتبار خبر داده، عشایر تاکید کرده‌اند که وام‌ها توان جبران خسارت‌های واردشده را ندارند.
با وجود پیش‌بینی شرایط نامساعد جوی و آگاهی از اینکه زیرساخت‌های استان ایلام که توان پاسخ‌گویی به چنین بارش‌هایی را ندارند، مدارس روز شنبه ۱۶ آبان با عجله و در ساعات پایانی روز تعطیل شدند. امروز یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ نیز تمامی مدارس استان ایلام در همه مقاطع تحصیلی، از ابتدایی تا متوسطه، و مهدکودک‌ها تعطیل هستند و آموزش به‌صورت غیرحضوری (مجازی) انجام می‌شود.
استان ایلام، رتبه شاخص فلاکت در ایران؛
استان ایلام را پدیده‌ای به نام «پارادوکس ثروت و محرومیت» توصیف می‌کند؛ استانی که با وجود دارا بودن دومین ذخایر گاز و سومین ذخایر نفت کشور، یکی از بدترین آمارهای اقتصادی و اجتماعی را دارد و در ادبیات توسعه به «استان فراموش‌شده» یا «طردشده» معروف شده است.
● رتبه اول شاخص فلاکت؛ بر اساس آمار رسمی و تحلیل‌های اقتصادی، استان ایلام در صدر جدول شاخص فلاکت (ترکیب نرخ تورم و نرخ بیکاری) در میان تمامی استان‌های ایران دارد و در شاخص‌های ترکیبی فلاکت ارقامی بالای ۱۲۰ درصد را ثبت کرده است.
● نرخ تورم؛ ایلام همواره جزو ۳ استان اول با بالاترین نرخ تورم سالانه و نقطه‌به‌نقطه در ایران است که فشار مضاعفی بر قدرت خرید خانواده‌ها وارد می‌کند.
● نرخ بیکاری و اشتغال ناقص؛ اگرچه آمار رسمی اشتغال دولتی گاه نرخ بیکاری را تک‌رقمی نشان می‌دهد، اما نرخ بیکاری جوانان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در این استان بسیار بالا بوده و پدیده «اشتغال ناقص» و شغل‌های کاذب بیشترین سهم را دارد.
● تبعات اجتماعی (آمار بالای خودکشی و مهاجرت)؛ فشار اقتصادی و نبود افق روشن، ایلام را در صدر آمارهای ناگوار اجتماعی مانند خودکشی و مهاجرت گسترده نیروهای متخصص و جوان به کلان‌شهرها قرار داده است.
چرا ایلام محروم و در عقب‌ماندگی اقتصادی است؛
ایلام در خط مقدم جنگ ایران و عراق قرار داشت. در هشت سال جنگ، تمام زیرساخت‌های محدود استان تخریب شد و هیچ فرصتی به این استان برای پیشرفت و جذب سرمایه‌گذاری که در دهه ۶۰ در سایر استان‌های مرکزی رخ داد،داده نشد و پس از جنگ نیز بازسازی انجام نشد.
ایلام ۱۱ درصد منابع گاز و ۴ درصد منابع نفت ایران را در دارا است؛ مانند مجموعه‌هایی چون پالایشگاه گاز ایلام و پتروشیمی، اما درآمد حاصل از این منابع عظیم به خزانه مرکزی منتقل می‌شود و سهم استان از حق آلایندگی و مسئولیت‌های اجتماعی نفت بسیار ناچیز است. همچنبن صنایع پایین‌دستی ایجاد نشده و سود اصلی آن به شکل «خام‌فروشی» از استان خارج می‌شود. نیروهای بومی نیز سهم اندکی در مدیریت‌های ارشد و پروژه‌های کلان نفتی دارند و بیکاری جوانان بسیار بالا است.
از دیگرسو ایلام هنوز به شبکه راه‌آهن سراسری ایران متصل نشده است و جاده‌های این استان کوهستانی، کم‌عرض و ناایمن هستند که هزینه ترانزیت و حمل‌ونقل را بالا می‌برد. بنابراین نبود زیرساخت‌ها و سیاست‌های مشوق باعث شده بخش خصوصی تمایلی برای سرمایه‌گذاری در این استان نداشته باشد.
در سوی دیگر، مرز بین‌المللی مهران بزرگ‌ترین دروازه تردد زوار و صادرات کالا به عراق است، اما سود حاصل از این مبادلات تجاری صرف زیرساخت‌های پایدار ایلام نشده و مردم بومی سهمی از این گمرک و مرکز ترانزیتی ندارند.
چرا بخش عمده‌ای از مردم ایلام به دامداری و عشایری مشغول‌اند؟
● ایلام از گذشته تا امروز، یکی از کانون‌های اصلی زندگی ایلی و عشایری در ایران بوده است. اما با وجود منابع عظیم نفت و گاز، بخش بزرگی از مردم استان همچنان معیشت خود را به دامداری و زندگی عشایری گره زده‌اند.
● علل گستردگی و اتکای عموم مردم به این بخش، حاصل زیست تاریخی ایلی در دل جغرافیا و مراتع غنی زاگرس است؛ اما عامل اصلی در دوران معاصر، فقدان صنایع کارآفرین، عدم سرمایه‌گذاری دولتی و نبود فرصت‌های شغلی جایگزین در استان است که مردم را مجبور کرده برای تامین حداقل‌های معیشت، به دامداری سنتی اتکا کنند.
● ایلام (حدود ۱۰ درصد جمعیت استان) با در اختیار داشتن ۱.۴ میلیون راس دام، ۶۵ درصد گوشت قرمز استان (سالانه ۱۰ هزار تن)، هزاران تن فرآورده لبنی و بخش عمده صنایع دستی شاخص (مانند گلیم نقش‌برجسته) را تولید می‌کنند و مسئولیت اصلی تامین پروتئین و امنیت غذایی منطقه را بر دوش دارند.
● دامداری ایلام به دلیل خام‌فروشی و سودجویی دلالان (به علت نبود صنایع تبدیلی، بسته‌بندی و کشتارگاه‌های مدرن)، زیرساخت‌های فوق‌العاده ناپایدار (قطع کامل ایل‌راه‌ها با هر بارندگی و عدم آبرسانی پایدار)، گرانی شدید نهاده‌های دامی و عدم پرداخت جبران خسارت‌های واقعی در بلایای طبیعی (مانند همین سیل‌های اخیر) در تله محرومیت باقی مانده است.
