کورد و هەڵبژاردنی ١٤٠٠

ڕۆژی هەینی ٢٨ی جۆزەردان، ١٣ـەهەمین خولی هەڵبژاردنی سەرکۆماری و ٦ـەمین خولی هەڵبژاردنی شورای شار و گوندەکان لە حکوومەتی ئیسلامیی ئێران، بەڕێوە دەچێت.

هەتا ئێستا حیزب و لایەنە سیاسییەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات، سیاسەتی بایکۆت و بەشدارینەکردنی خەڵکیان لەو بەناو هەڵبژاردنانە لە پێش گرتووە و بە شێوەی ڕاستەوخۆ داوایان لە هاووڵاتییانی کورد کردووە، بەشداری لەو هەڵبژاردنانە نەکەن.

لەو پەیوەندییەدا، ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی سیاسی چەند وتووێژێکی ئەنجام داوە و ڕوانگە و بۆچوونی ئەو کەسانە لەمەڕ ئەو هەڵبژاردنانە، خستووەتە ڕوو.

وتووێژی دووهەم  لەگەڵ "کەریم پەرویزی " ئەندامی دەستەی کارگێڕی و بەرپرسی ڕاگەیاندنی حدکا.

ئاژانسی کوردپا: سەرەتا باسێک لە بارودۆخی هەڵبژاردنی ئەمجارە بکەن، بو خەڵک و کۆماری ئیسلامی هەڵبژاردنی ئەمجارە چ جیاوازییەکی هەیه؟
ئه‌م به‌ناو شانۆگه‌رییه‌ی هه‌ڵبژاردن، له‌م ده‌وره‌یه‌دا بۆ حكوومه‌ت و بۆ خه‌ڵكیش هه‌ندێك جیاوازییان به‌نیسبه‌ت ده‌وره‌كانی پێشوو هه‌یه‌.

کەریم پەرویزی: سه‌ره‌تا گه‌ر باسی خه‌ڵك بكه‌ین، دۆخی ئابووری و وه‌زعی په‌تای كۆرۆنا و ئه‌زموونه‌كانی رابردوو له‌ واده‌ و به‌ڵێنییه‌ ناڕاسته‌كانی رێژیم له‌ گۆڕانكاریی سه‌ركۆماره‌كاندا، وای كردوه‌ كه‌ خه‌ڵك هیچ مه‌یل و سرنجێكیان بۆ لای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ كێ ده‌بێته‌ سه‌ركۆمار. چوونكه‌ هه‌موو جۆره‌ سه‌ركۆمارێكی نێو ڕێژیمیان ئه‌زموون كرد و هه‌موو جۆره‌ دروشمێكی بێنێوه‌ڕۆكیان گوێ لێ بوو و دۆخی ژیانیان نه‌ك باشتر نه‌بوو، به‌ڵكوو خراپ و خراپتر بوو.

هه‌ركام له‌ سه‌ركۆماره‌كانیش كه‌ دروشمی زۆرتریان دا و هه‌وڵی چه‌واشه‌كاریی زۆریان دا، كاتێك حكوومه‌ت و خه‌ڵك به‌ره‌وڕووی یه‌ك بوونه‌وه‌، هه‌مان سه‌ركۆمار بۆ پاراستنی نیزام! هه‌موو دڕنده‌ییه‌كی نواند. له‌ ساڵی ١٣٩٨دا ڕووحانی ئه‌و هه‌موو درۆیه‌ی كرد و وتی ئاگام له‌ گرانبوونی به‌نزین نییه‌! به‌ڵام كه‌ خه‌ڵك خۆپیشاندانیان كرد، فه‌رمانی سه‌ركوتی ده‌ركرد و هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ ئه‌حمه‌دینژاد و ئه‌ویتردا نییه‌ بۆ سه‌ركوتی خه‌ڵك!

بۆیه‌ ئه‌م ده‌وره‌یه‌ی سیناریۆی هه‌ڵبژاردن، خه‌ڵك هیچ مه‌یلێكیان بۆی نییه‌، چوونكه‌ هه‌موویان وه‌كوو دووپاتكراوه‌ی وێنه‌ی ویلایه‌تی فه‌قیهـ ده‌بینن.

بۆ حكوومه‌ت جیاوازییه‌كه‌ی به‌جۆرێكی دیكه‌یه‌. حكومه‌ت له‌لایه‌كه‌وه‌ له‌ژێر گوشاری ئابووریی ته‌حریمه‌كاندا، ناچاره‌ مل بۆ فه‌رمانه‌كانی ڕۆژاوا بدا و ته‌سلیم ببێ. له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌ هه‌ر ئان و سات ئه‌گه‌ری مردنی خامنه‌یی هه‌یه‌. له‌ وه‌ها دۆخێكدا ڕێژیم ده‌یهه‌وێ درگای هه‌موو جۆره‌ ڕیسكێك دابخا و به‌ته‌واوی ده‌سه‌ڵاتێكی قوفڵكراو نیشان بدا تاكوو خه‌ڵك چ له‌ ته‌سلیمبوونی ڕێژیم به‌رامبه‌ر به‌ ڕۆژاوادا داواكارییان باس نه‌كه‌ن و نه‌ڕژێنه‌ سه‌ر شه‌قام و گه‌ر خامنه‌ییش مرد، ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یان درزی تێدا نه‌بێ و بێ‌كێشه‌ له‌ خامنه‌ییه‌وه‌ بۆ جێگره‌كه‌ی كه‌ ڕه‌نگه‌ موجته‌بای كوڕی بێ یان هه‌ر ئاخوندێكی دیكه‌ی سه‌ر به‌ به‌یتی ڕێبه‌ری، ده‌سه‌ڵات بگوازرێته‌وه‌ و وه‌لیی فه‌قیهی نوێ بێ‌كێشه‌ له‌سه‌ر ته‌خت دابنیشێ.

ئاژانسی کوردپا: زۆربەی ئەحزابی ئۆپۆزسیونی ئێران ڕایانگەیاندووە کە دەبێ هەڵبژاردن بایکۆت بکرێ، بۆ بایکۆت گرنگە و ئەو هەڵوێستە چۆنە دەتوانرێ بە شێوەیەکی کاریگەر لەنێو خەڵک گشتاندنی بۆ بکرێت؟
 

کەریم پەرویزی: بایكۆت له‌ ڕاستیدا جۆرێكه‌ له‌ ده‌نگهه‌ڵبڕینی ئاشتییانه‌ و مه‌ده‌نییانه‌. ئه‌م سیناریۆی هه‌ڵبژاردنه‌ له‌ كۆماری ئیسلامیدا هیچ ڕه‌واییه‌ك و هیچ مانایه‌كی ڕاسته‌قینه‌ی نییه‌ و خه‌ڵك به‌شدار بن یان نه‌بن، ئاكامه‌كه‌ی هه‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێ كه‌ وه‌لیی فه‌قیهـ ده‌یهه‌وێ له‌ سندووق بێته‌ ده‌ر. دژ به‌م شێوه‌ هه‌ڵبژاردنه‌ش ده‌كرێ هه‌م ڕێگای ئاشتییانه‌ بگیرێته‌ به‌ر و هه‌م ڕێگای دوور له‌ ئاشتی. ڕێگای ئاشتییانه‌ بریتییه‌ له‌ بایكۆتی هه‌ڵبژاردن و ڕێگای دوور له‌ ئاشتییش بریتیه‌ له‌ ڕژانه‌ سه‌ر شه‌قام و له‌ رۆژی هه‌ڵبژاردندا، خۆپیشاندانی گه‌وره‌ بكرێ و ڕێگه‌ به‌ به‌ڕێوه‌چوونی سیناریۆی درۆینه‌ی هه‌ڵبژاردن نه‌درێ. به‌ڵام كه‌ بڕیار دراوه‌، شێوازی نه‌رم و ئاشتییانه‌ واته‌ بایكۆت بگیرێته‌ به‌ر، هه‌م هه‌زینه‌كانی كه‌متره‌ و هه‌م به‌ ده‌نگێكی به‌رز كه‌ هه‌موو جیهان بیبیسێ، خه‌ڵك ڕایده‌گه‌یەنن كه‌ ئیدی هیچ بڕوا و هیوایه‌كیان به‌ هیچ شتێك له‌نێو ئه‌م ڕێژیمه‌دا نه‌ماوه‌.

له‌ ڕاستیدا بایكۆتی سه‌رتاسه‌ری و به‌رچاو، یه‌كه‌م هه‌نگاوه‌ له‌ پرۆسه‌ی داماڵینی ڕه‌وایی و له‌ دواییدا تێپه‌ڕین له‌م ڕێژیمه‌.


ئاژانسی کوردپا: ئایا جگە لە بایکۆت بۆ ئەم قۆناغە پێتان وانیە پێویستە کە ئەحزابی ئوپۆزسیون و لایەنە کاریگەرەکان کار لەسەر فەرهەنگێک بکەن کە بەشداریکردن بۆ ئەو کەسانەی کە دەنگیان داوە هەزینەدار بکەن؟ بۆ نموونە خەڵک هاتووچۆی بنەماڵەیان نەکات، یان سڵاویان لێ نەکات... یان ...

کەریم پەرویزی: یه‌كێك له‌ كاركرده‌ كۆمه‌ڵایە‌تییه‌كانی هه‌ڵوێستی بایكۆت، یان هه‌ر هه‌ڵوێستێكی دیكه‌ی جه‌ماوه‌ری، بریتیه‌ له‌وه‌ی كه‌ دژبه‌رانی ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ له‌نێو كۆمه‌ڵگادا تووشی شه‌رمه‌زاری بكا.

كاتێك له‌ ڕووداوێكدا باس له‌ مانگرتنی گشتی بكرێ و دووكان و بازار دابخرێ، گه‌ر دووكاندارێك دووكانه‌كه‌ی له‌و رۆژه‌دا بكاته‌وه‌، سروشتییه‌ كه‌ خه‌ڵكی شاره‌كه‌ ده‌بێ به‌چاوێكی سووك چاوی لێ بكه‌ن تاكوو له‌و كرده‌وه‌یه‌ی په‌شیمان ببێته‌وه‌. كاتێك كه‌سێك سه‌ر به‌ ده‌زگای حاكمییه‌ت بێ و له‌نێو شه‌قامدا به‌ بێشه‌رم بخولێته‌وه‌، له‌و كۆمه‌ڵگایه‌دا تاوانباری و به‌سراوه‌یی به‌ ڕێژیم ئاسایی ده‌بێته‌وه‌!

گه‌ر خه‌ڵك ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ هه‌ڵوێسته‌ گشتییه‌كاندا له‌گه‌ڵ خه‌ڵك ناكه‌ون، په‌راوێز بخه‌ن، له‌و كاته‌دا ئیدی تاوانباری و له‌گه‌ڵ ڕێژیم بوون، ئاسایی نابێ و وه‌كوو به‌ شووره‌ییه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی چاوی لێ ده‌كرێ.

ئاژانسی کوردپا: بە ڕای ئێوە بۆچی ئەمجارە تەنیا بەربژێرەکانی ئوسولگەراکان تەئییدی سەلاحییەت کران؟ مەبەستی ئەمجارەی نیزام چیە؟

کەریم پەرویزی: دیاره‌ كه‌ یه‌ك دووكه‌سی دیكه‌شیان وه‌كوو مۆره‌ی بێخاسییه‌تی به‌سراوه‌ هێناوه‌ كه‌ وا خۆیان ده‌ربخه‌ن كه‌ به‌ته‌واوی له‌گه‌ڵ ئوسوولگه‌راكان نین، به‌ڵام په‌یامی ڕوونی ئه‌مجاره‌ی خامنه‌یی بۆ خه‌ڵك و هه‌موو لایه‌نه‌كانی نێو ده‌سه‌ڵات و ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتیش ئه‌وه‌ بوو كه‌ نایهه‌وێ هیچ ڕیسكێك بكا و هه‌ر له‌ ئێسته‌وه‌ ئاكامی ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ دیاری كراوه‌. هه‌ركام له‌ مۆره‌كانیش له‌ سندووق بهێنێته‌ ده‌ر گرنگ نییه‌، چوونكه‌ ڕاشكاوانه‌ وتوویەتی‌ كه‌ سه‌ركۆماری ته‌نیا داهۆڵێكی نمایشییه‌ و هیچی دی. بۆ ئه‌و پۆسته‌ بێنرخه‌ش، نایهه‌وێ هیچ كه‌سێك ده‌ر بچێ كه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ داهاتوودا تۆزقاڵێك قسه‌ی جیاواز بكا.

به‌ڵام له‌ خودی سه‌ركۆماره‌كه‌ گرنگتر، ئه‌و به‌شه‌یه‌ كه‌ خامنه‌یی ده‌یهه‌وێ به‌ خه‌ڵك په‌یام بدا كه‌ هیچ ناڕه‌زایی و ده‌نگێكی جیاوازی پێ ته‌حه‌مول ناكرێ. بۆیه‌ ئه‌مجاره‌ ئیدی تاقه‌تی شانۆی جارانی به‌ناوی خراپ و خراپتریش نه‌بوو و یه‌كسه‌ر قوفڵی له‌ هه‌موو شت لێ دا، چوونكه‌ ترس و وه‌حشه‌تی زۆری له‌ ڕاپه‌رینی خه‌ڵك هه‌یه‌ و ده‌یهه‌وێ په‌یامی تێرۆر و داپڵۆسینی به‌ خه‌ڵك بدا.

ئاژانسی کوردپا: مەسەلەیەکی دیکەی گرنگ ئەوەیە کە ڕیفۆرمخوازەکان لەگەڵ ئەوەی ئەمجارە هیچ بەربژێرێکیان نییە، بەڵام لە ڕاستای بەرژەوەندییەکانی نیزام یا بێدەنگ بوون یا خەریکی کایەکردن بۆ فریودانی خەڵکن، ئێوە ئەمە چۆن دەبینن؟

کەریم پەرویزی: ڕه‌وتێكی ڕاسته‌قینه‌ به‌ ناوی ڕێفۆرمخوازی له‌ ئێران بوونی نیره‌. ئه‌وه‌ش كه‌ هه‌یه‌ ته‌نیا ده‌یانهه‌وێ له‌نێو چوارچێوه‌ی یاساكانی ویلایه‌تی فه‌قیهیدا ڕێگای گه‌مه‌كردنیان پێ بدرێ كه‌ ئه‌مجاره‌ خامنه‌یی وتی تۆپه‌كه‌ به‌ده‌ستی ئه‌وانه‌وه‌ نادا كه‌ كایه‌ی پێ بكه‌ن و ئه‌وانیش وه‌كوو پارێزه‌ری ڕیشه‌ی خۆیان كه‌ له‌سه‌ر داری ویلایه‌تی فه‌قیهی چه‌كه‌ره‌یان كردووه‌، نایانهه‌وێ ئه‌م نیزامه‌ زه‌ربه‌ بخوا و بێده‌نگییان هه‌ڵبژاردوهو‌، چوونكه‌ ده‌زانن كه‌ ئەگه‌ر ده‌نگیان ده‌ر بێت، خه‌ڵكیش له‌گه‌ڵ ئه‌وان ده‌ست به‌ ڕاپه‌رینی ده‌كه‌ن، هه‌ر بۆیه‌ به‌مه‌به‌ستی پاراستنی نیزام پێیان باشه‌ بێده‌نگ بن.


ئاژانسی کوردپا:  پێتان وایە کایەی ئەمجارەی نیزام و لایەنەکانی، لەوانە ڕیفۆرمخوازەکان چۆن دەبێ لەقاو بدرێ؟

کەریم پەرویزی: بایكۆت و دووریگرتن له‌ سندووقه‌كانی شانۆی فریوكارانه‌ی ویلایه‌تی فه‌قیهی باشترین ڕێگای له‌قاودانه‌. بایكۆت ده‌نگێكی به‌رزه‌ كه‌ هه‌رچی به‌ربڵاوتر بێ، مه‌ودای هاواره‌كه‌ی زۆرتر ده‌ڕوا و به‌شێكی زۆرتری جیهان گوێییان له‌ هاواری خه‌ڵكانی ئێران ده‌بێت.